magazine / september 2011

Van doorzonwoning naar aardehuis

© Bas Beentjes

Paul van den Berg is duurzaamheidsadviseur en zijn vrouw Ruurdtje werkt in het onderwijs. Hun boodschappen doen ze vooral in de natuurwinkel, ze hebben geen auto en vliegen niet. Uit principe. Met hun twee dochters wonen ze in een gewoon rijtjeshuis in Deventer. Maar niet lang meer. De familie Van den Berg bouwt vanaf dit najaar een uniek, zelfvoorzienend huis gemaakt van aarde, oude autobanden, lege flessen, blikjes en plastic bekertjes.

Het is nu zes jaar geleden dat een vriend ze wees op een aardehuis dat in Zweden werd gebouwd. Een zelfvoorzienend huis, gemaakt van lokaal aanwezige grondstoffen en recyclebare materialen zoals oude autobanden. Ruurdtje: ‘We waren direct verkocht, konden letterlijk niet meer slapen. Dit was onze duurzame droom die ergens in het hoge Noorden werkelijkheid was geworden.’ Kort daarna vertrok Paul op verkenning naar Zweden, waar hij hielp bij de bouw van een aardehuis. Toen hij terugkwam, was het duidelijk: ‘Dít is het.’ Maar hoe maak je van een Zweedse droom Nederlandse realiteit?

OP WEG NAAR OLST

Vrienden van Paul en Ruurdtje vonden de aardehuizen erg interessant en zo breidde het plan zich langzaam uit. Ze begonnen met ouderwetse foto- en filmavondjes en al snel huurden ze zaaltjes waar ze druk bezochte informatie-avonden organiseerden. Ruurdtje: ‘Minder dan een jaar later was de basis gelegd voor de Vereniging Aardehuis: een groep mensen die wilde bouwen, werken, wonen en leven in harmonie met de natuur en in verbondenheid met elkaar.’ De groep ging op zoek naar een stuk grond waarop ze haar droom kon realiseren. De gemeente Deventer was enthousiast, maar de aangeboden grond bleek te klein. Wat vervolgens gebeurde, is volgens Ruurdtje een mooi verhaal. ‘Een van onze leden is yogadocent en in een les vertelde hij over onze plannen. Iemand die aandachtig luisterde, bleek wethouder van Olst, een dorp dat 10 kilometer van Deventer ligt. Zij raakte ook gegrepen door de aardehuizen en op een vrijdagavond laat belde ze op: de gemeente Olst was zeer geïnteresseerd.'

DUURZAME DROOM

Aan de rand van Olst, op een nu nog braakliggend stuk grond, verrijst de komende jaren een unieke nieuwbouwwijk. De grond is eigendom van de Vereniging Aardehuis: hier wordt de droom van Paul en Ruurdtje werkelijkheid. De 23 aardehuizen zijn door de leden zelf ontworpen. ‘Die van ons krijgt bijvoorbeeld een ronde woonkamer met een lichtkoepel’, vertelt Ruurdtje. ‘Wat alle huizen gemeen hebben, is dat ze bijna volledig zelfvoorzienend zijn dankzij zonnepanelen en waterzuiveringsinstallaties. Onze vaste lasten zijn daardoor straks veel lager dan in een ‘normaal’ huis. En we gebruiken zoveel mogelijk tweedehands materialen zoals autobanden en hout. De schadelijke effecten op het milieu zijn daardoor minimaal.’ Een aannemer coördineert de bouw en bouwvakkers doen de specialistische werkzaamheden, maar het gros van het werk doen ze echt zelf. ‘We hebben afgesproken dat iedereen zich een dag in de week aan de bouw van de wijkcommitteert. Anders lukt het niet.’

Autobanden en plastic bekertjes

Aardehuizen, ook wel earthships genoemd, zijn bedacht door de Amerikaanse architect Michael Reynolds. In 1971 begon hij met het gebruiken van gerecycled materiaal. Gestapelde, met aarde opgevulde oude autobanden vormen de dragende muren.

De rest van de muren wordt gevuld met andere, niet-biologisch afbreekbare afvalmaterialen. Ook delen van de isolatielagen kunnen bestaan uit recyclebare materialen als plastic bekertjes.

Ben je nieuwsgierig naar de aardehuizen? Hier vind je veel informatie en een enthousiast blog van Ruurdtje. Als je wilt, kun je zelfs de handen uit de mouwen steken en helpen bij de bouw.

KLAAR VOOR DE START

De afgelopen jaren is de Vereniging Aardehuis geprofessio-naliseerd. De leden hebben werkgroepen opgericht en een adviesteam van een architect, een financieel adviseur, een installatieadviseur en drie bouwcoördinatoren helpt ze bij de bouwplannen. Samen zorgen ze ervoor dat in Olst eind 2013 een prachtige, groene wijk staat. Hier geen eiken of hortensia’s, maar eetbaar groen zoals frambozenstruiken en notenbomen. Natuurlijk komen er ook een kinderboer-derij en een bezoekerscentrum. ‘Heel belangrijk’, zegt Ruurdtje. ‘We willen geen eiland zijn, maar een inspiratiebron.’ Van de 23 aardehuizen worden er 3 verhuurd via een woningbouwvereniging, want wonen in een aardehuis moet voor iedereen mogelijk zijn.

'Gemeenten staan veel meer open voor dit soort duurzame initiatieven dan zo’n twintig jaar geleden'

RETROPERSPECTIEF

Nu de grond gekocht is, zijn Ruurdtje en Paul vooral bezig met de bouwvoorbereidingen. De afgelopen jaren besteedden ze samen minstens twintig uur per week aan het project. Terugkijkend ziet Ruurdtje vooral een positief en soepel proces, zonder hevige frustraties of dwarsliggende gemeenteraadsleden. ‘We zijn ons er wel van bewust dat we de tijdgeest mee hebben. Gemeenten staan veel meer open voor dit soort duurzame initiatieven dan zo’n twintig jaar geleden.’ Hebben ze dan geen enkele negatieve ervaring? ‘Natuurlijk hebben we concessies moeten doen. We mochten van de gemeente Olst een stuk grond kopen van 3 hectare, maar we konden niet meer dan 1,2 hectare betalen. Erg jammer, maar in het hele proces valt dat enorm mee. Echt, we zouden het zó weer doen.’