magazine / december 2011

1 jaar kabinet-Rutte: kan het nog viezer?

Andrea Gritter

Een handjevol ervaren Greenpeace-klimmers hing eind september 2010 een spandoek aan de gevel van de Haagse Ridderzaal: ‘Kabinet Rutte: viezer kan niet’. CDA, VVD en gedoogpartner PVV hadden zojuist hun uiterst milieuonvriendelijke regeerakkoord gepresenteerd. Hoe vies is Nederland ruim een jaar later? Experts van Greenpeace en andere milieuorganisaties vertellen wat het rechtse milieubeleid in hun ogen (niet) heeft opgeleverd.

Geen zon en molen, maar kern en kolen

Terwijl buurland Duitsland alle kerncentrales sluit en stevig inzet op duurzame energie, lijken Rutte en minister Verhagen door de knieën te gaan voor de kern- en kolenlobby. De Green Deal die het kabinet onlangs met veel bombarie presenteerde als belangrijk onderdeel van het klimaatbeleid, bevat vooral oude initiatieven in een nieuw jasje. ‘De financiering voor groene projecten wordt niet makkelijker gemaakt en burgers die zelf schone stroom willen opwekken, worden niet geholpen’, oordeelt Kim Schoppink, campagneleider klimaat en energie bij Greenpeace. ‘Het kabinet geeft zelf het verkeerde voorbeeld. Maxime Verhagen heeft het tot zijn persoonlijke missie gemaakt om ervoor te zorgen dat er nog meer kern- en kolencentrales worden bijgebouwd.’

Goed hout is niet fout

Hoewel we het moeten stellen zonder milieuminister is er een staatssecretaris die zich, naast de portefeuille verkeer, bezig zou moeten houden met milieuzaken: Joop Atsma. Wie zijn twitterfeed (een belangrijke spreekbuis voor politici vandaag de dag) in de gaten houdt, leest echter meer over wielrennen dan over milieuvraagstukken. Atsma probeerde het afgelopen jaar halsstarrig het dubieuze Maleisische houtkeurmerk MTCS het stempel 'duurzaam' te geven. Ondanks kritiek van milieuorganisaties en van zijn eigen toetsingscommissie, die oordeelde dat MTCS niet voldoet aan de inkoopcriteria voor duurzaam hout van de Nederlandse overheid. ‘Hij gaf duidelijk voorrang aan handelsbelangen, ten koste van de toekomst van de Maleisische oerbossen’, vindt Nora van den Hoeven, campagneleider bossen bij Greenpeace. ‘Gelukkig stopte de rechter Atsma in juni nadat Greenpeace en anderen een kort geding hadden aangespannen. In oktober bevestigde het College van Beroep van Stichting Milieukeur het oordeel van de toetsingscommissie. De bal ligt nu weer bij Atsma.'

Met 130 km per uur de verkeerde kant op

‘Qua infrastructuur en verkeer is alles wat fout kon gaan, ook echt fout gegaan’, vat Ivo Stumpe, woordvoerder van Milieudefensie het nieuwe beleid samen. ‘Er gaat meer geld naar snelwegen, minder naar het openbaar vervoer en de maximumsnelheid is naar 130 kilometer per uur gegaan. Ook wordt het uitbreiden van regionale vliegvelden makkelijker gemaakt, waardoor mensen sneller het vliegtuig zullen pakken.’ Heeft het kabinet dan helemaal niets goed gedaan? ‘Tja, er wordt wat geëxperimenteerd met elektrisch vervoer, maar veel minder dan oorspronkelijk de bedoeling was. Dat kun je nauwelijks vooruitgang noemen.’

Natuur is te duur

Dat de natuur in Nederland voor dit kabinet geen prioriteit heeft, is bekend. Maar uit de gedetailleerde begrotingsplannen die rond Prinsjesdag naar buiten kwamen, werd pas duidelijk hoe groot de schade echt is. ‘We snappen best dat bezuinigingen nodig zijn, maar de natuuruitgaven kelderen tussen 2011 en 2015 van € 800 miljoen naar € 226 miljoen’, zegt Jan Jaap de Graeff, algemeen directeur van Natuurmonumenten. ‘Door die ongekende reductie komt het beheer van natuurgebieden ernstig in gevaar. Daarnaast wordt het netwerk van onderling verbonden natuurgebieden, de Ecologische Hoofdstructuur, ingekrompen. Als klap op de vuurpijl kwam verantwoordelijk staatssecretaris Henk Bleker begin oktober met een nieuwe natuurwet, waaruit een wel erg minimalistische benadering van de natuur spreekt. Alleen als het van Europa moet, worden dier- en plantensoorten beschermd. Dat bevestigt onze indruk: natuur is een bijzaak voor dit kabinet.’

En de koeien?

Ook de dieren die wij in dit land eten, boffen niet met de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. ‘Bleker heeft niets gedaan aan de meest prangende problemen in de landbouwsector’, stelt Herman van Bekkem vast. Hij is campagneleider duurzame landbouw bij Greenpeace. ‘Megastallen mogen doorgroeien, bestrijdingsmiddelen die slecht zijn voor bijen worden niet verboden, het mestoverschot blijft een issue en steeds meer koeien staan dag in, dag uit op stal.’ Greenpeace pleit voor een landbouwsysteem dat goed is voor het milieu, de dieren én de mensen. ‘Daarvoor is een bewindsman nodig die zich hardmaakt voor een landbouwsysteem dat zowel boer als natuur ten goede komt.’

De Noordzee vist achter het net

Henk Bleker heeft er dit jaar niet alleen op land een potje van gemaakt. Zoals we van het CDA gewend zijn, houdt de staatssecretaris de visserijsector de hand boven het hoofd. In het voorjaar verbaasde hij vriend en vijand door zich aan de kant van Greenpeace te scharen en te beloven een deel van de Noordzee af te sluiten voor de visserij. Die belofte heeft hij niet waargemaakt. In de kustzone is onlangs een kleine stap gezet richting echte natuurbescherming, maar we zijn er nog lang niet. Ook in Brussel, waar op dit moment het Europese visserijbeleid wordt hervormd, neemt Bleker het op voor de vissers, niet voor de vissen. ‘Er zijn in Europa te veel schepen, die te veel vangen. Als we nu niets doen, blijft er van de Europese visbestanden weinig over’, zegt Tom Grijsen, campagneleider oceanen bij Greenpeace. ‘Nu al is 80 procent van die bestanden overbevist. Schadelijke sleepnetten vernietigen de laatste mooie plekjes op de zeebodem. Bleker heeft het lot van de Noordzee in handen. Het is nu of nooit.’