magazine / maart 2013

Bye bye illegale houtkap

© Sandy Scheltema/GP

Sinds 3 maart is het in de hele EU, dus ook in Nederland, verboden illegaal gekapt hout te verhandelen. Wat betekent dit voor de regenwouden, de lokale bevolking en het hout dat je in de winkel aantreft?

Maak meer successen mogelijk Help met een extra gift


Trots duwt Sep Galeva een bootje met enorme planken het water in. Verder stroomafwaarts worden ze in een schip geladen met bestemming Australië. Achter hem staan prachtig gekleurde bloemen tussen enorme woudreuzen. Een paradijsvogel vliegt over, een boomkangoeroe kijkt nieuwsgierig toe... welkom in het hart van de Paradise Forests op Papoea-Nieuw-Guinea. Enkele jaren geleden hielp Greenpeace (gesteund door de Nationale Postcode Loterij) Galeva en zijn Kuni-stam hun eigen bos duurzaam te beheren en kleine houtbedrijfjes op te zetten. Het resultaat drijft nu langzaam de rivier af: de opbrengst van één boom is genoeg voor een jaar schoolgeld.

De Paradise Forests worden al jaren bedreigd door internationale houtkapbedrijven. Ze verwoesten de natuur en behandelen lokale bewoners als slaven. Pogingen van de regering van Papoea-Nieuw-Guinea om de illegale kap aan banden te leggen, zijn gedoemd te mislukken, zolang er een wereldwijde markt bestaat voor dure houtsoorten uit dit uitgestrekte regenwoud.

Een kwestie van lange adem

Maar begin deze maand was er reden voor een klein feestje, zowel in de bossen van Papoea-Nieuw-Guinea als in Nederland. Op 3 maart trad een zwaar bevochten Europese wet in werking die de import van en handel in illegaal hout in de EU verbiedt. Of het nu een stapel planken betreft, een multiplex kastje of een rol papier. Ruim dertien jaar voerde Greenpeace campagne tegen illegaal hout en vóór een sterke wet, samen met collega-organisaties als Milieudefensie en WNF.

En dat heeft gewerkt. Houthandelaren moeten vanaf nu zelf aantonen dat hun hout legaal is. Wapperen met een blaadje vol stempels uit een door corruptie geplaagd land is er niet meer bij. Als ze bij een inspectie geen goede documenten kunnen overleggen die bewijzen dat de hele keten schoon is, van oerwoudreus tot multiplexplaat, zijn ze strafbaar. In de VS, waar de import van illegaal hout al langer strafbaar is, ondervond gitaarbouwer Gibson hoe duur zo'n 'grapje' kan zijn. Nadat de politie illegaal ebbenhout uit Madagaskar aantrof ter waarde van $ 260.000, was Gibson zijn hout kwijt en een boete van $ 350.000 rijker.

De effecten zijn al zichtbaar

Houthandelaren in Nederland nemen daarom nu al afscheid van Chinese leveranciers die multiplex van onduidelijke herkomst aanbieden. Of ze kopen zelf legaal gekapt hout in en brengen dat naar China voor de productie van multiplex. Anderen verbreken de contacten met Congolese houtleveranciers, omdat zij de vereiste papieren niet kunnen overleggen. En papierproducenten vragen Greenpeace wat precies de risicogebieden zijn als het gaat om illegaal hout. In heel Europa zakt de markt voor illegaal hout in, laten cijfers van de International Timber Trade Organisation zien.

Bossencampagneleider Danielle van Oijen van Greenpeace is net terug van een onderzoeksmissie naar illegale houtkap in Afrika. 'In Congo zijn legaal en illegaal hout nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Maar de regering wil graag een vrijwillig partnerschap (VPA) tekenen met de EU. Wie zo'n VPA afsluit, kan zijn hout namelijk legaal verkopen aan Europese houthandelaren en heeft dus een enorm concurrentievoordeel. Congo voldoet nog lang niet aan de voorwaarden, zoals respect voor de rechten van inheemse volken en controle over de hele houtketen. Maar het heeft kortgeleden wel illegale kapvergunningen ingetrokken - een stapje in de goede richting.'

Toekomstmuziek voor duurzame initiatieven

Europese handelaren zijn driftig op zoek naar alternatieven. Andere houtsoorten, innovatieve technieken om minder sterk hout geschikt te maken voor kozijnen en ook FSC-hout worden plotseling een stuk aantrekkelijker. Dat kan extra afzet opleveren voor Sep Galeva en zijn stamgenoten en voor andere initiatieven voor duurzaam bosbeheer.

Wereldwijd sluit het net zich om de illegale praktijken van houtkapbedrijven. De VS, Australië en de EU kennen al strenge wetgeving en Japan werkt eraan. Maar nog niet alles is goed geregeld in de EU-lidstaten. Zo is in Nederland nog onduidelijk of er voldoende geld en inspecteurs beschikbaar zijn om te controleren of de nieuwe wet wordt nageleefd. Greenpeace begint daarom vast zelf: speciaal getrainde vrijwilligers gaan in winkels op zoek naar mogelijk illegaal gekapt hout. En we houden een stevige vinger aan de pols in de

tropische regenwouden waar de internationale kapbedrijven actief zijn.

Kunt u illegaal hout herkennen?

Daniëlle van Oijen: ´Nee, dat is heel moeilijk. Maar iedereen kan zeker helpen door in de winkel altijd te vragen waar het hout (of papier) vandaan komt. Zo houden we de houthandel scherp en maken we winkels bewust van de wet. Wees verder zuinig met hout en papier, recycle en kies voor FSC-producten als je garanties wilt voor duurzaam bosbeheer.’

 Daniëlle van Oijen is campagneleider bossen. Volg Daniëlle op twitter