magazine / juni 2013

De bij heeft hulp nodig

© GP/Andrea Gritter

Appels en peren, boontjes en tomaten: ze liggen in het schap dankzij het bestuifwerk van bijen.   Maar op vele plekken in de wereld sterven de bijenvolken. Greenpeace komt op voor deze kleine, maar belangrijke bestuivers.  Een eerste succesje is binnen: een Europees deelverbod op drie landbouwgiffen.

Bij buttonBijenhouders van Japan tot de Verenigde Staten worden er steeds vaker mee geconfronteerd: kasten vol dode bijen. Ook de Nederlandse imker Pim Lemmers verloor dit jaar een derde van zijn bijenvolken. ‘In januari waren de eerste volken al dood. Ik legde mijn oor tegen de kasten en hoorde geen gezoem meer. Verschrikkelijk is dat. De laatste vijftien jaar is het telkens raak’, vertelt een gefrustreerde Pim. ‘Elk jaar neem ik me weer voor te stoppen met bijen en bijvoorbeeld postzegels te gaan verzamelen. Maar uiteindelijk kan ik ze niet opgeven.’ En gelukkig maar, want bijen zijn onmisbaar: ze bestuiven meer dan 70 procent van de landbouwgewassen waarvan wij afhankelijk zijn voor ons voedsel. Diertjes om zuinig op te zijn, dus. Maar boeren, wetenschappers en imkers zoals Pim slaan de laatste jaren groot alarm over massale bijensterfte.

Gif en parasieten

De oorzaak van de bijensterfte is een combinatie van factoren. Herman van Bekkem, campagneleider duurzame landbouw bij Greenpeace, legt uit: ‘Onze akkers worden steeds monotoner, met minder verschillende gewassen, waardoor bijen niet genoeg voedsel vinden. Ze vliegen vaker en verder uit, worden hongerig en raken vermoeid. Parasieten als de varroamijt, die zich voeden met het bloed van de bijen, zijn dan extra gevaarlijk. Ze verzwakken de kleine bestuivers niet alleen verder, maar dragen ook virussen en bacteriën over. Bovendien zijn verzwakte bijen extra gevoelig voor schadelijke pesticiden en omgekeerd tasten bestrijdingsmiddelen de weerstand van bijen aan, waardoor ze meer last krijgen van parasieten en ziektes. Bestrijdingsmiddelen met neonicotinoïden zijn razend populair onder boeren, maar extreem giftig voor alles wat zoemt en krioelt.’

De weg kwijt

Dit kun jij doen

* Ga naar reddebijen.nl en teken de petitie voor een verbod op de schadelijkste insecticiden en de bevordering van ecologische landbouw.

* Kies in de winkel zo veel mogelijk voor biologische producten en dus voor gifvrije en bijenvriendelijke landbouw.

* Maak van je tuin of balkon een bijenparadijs: zaai wilde bloemen, zorg voor bloeiende planten die veel en lang nectar geven (zoals lavendel en koninginnenkruid), tuinier gifvrij en bouw een bijenhotel. Een handleiding daarvoor vind je op greenpeace.nl/bijentips.

Neonicotinoïden zijn zogeheten systemische stoffen. Ze verspreiden zich door de hele plant, waardoor bijen ze binnenkrijgen via stuifmeel, nectar én plantensap. Ook ons grondwater raakt vervuild. In Heemstede, waar Pim woont, is de Leidsevaart een bron van landbouwgif geworden, dankzij de nabijgelegen  bollenstreek. Pim: ‘Bloembollen worden gedompeld in gif voor ze de grond in gaan. Dit gif komt terecht in het grondwater en zo in de Leidsevaart. Bijen en vele andere insecten drinken dit water.’ Als bijen in aanraking komen met neonicotinoïden sterven ze direct of aan de bijwerkingen: ze verliezen hun oriëntatievermogen, waardoor ze hun kast niet terugvinden, vergeten de geuren van bloemen en herkennen hun eigen nest niet meer.

Ecologische landbouw is de oplossing

Pim is al jaren regelmatig te gast in het radio-programma Vroege Vogels en de ochtendshow van dj Giel Beelen. Hij geeft voorlichting en plaatst bijenkasten op de daken van gemeentehuizen en laatst zelfs nog midden op het Haagse Binnenhof. Zijn belangrijkste boodschap: ‘Wees zuinig op de bij, want zonder de bij geen appel, peer, framboosje of aardbei.’ Om precies die reden komt Greenpeace in actie. In een petitie roepen we staatssecretaris Sharon Dijksma en de Europese leiders op de zeven schadelijkste insecticiden te verbieden. Het Europese deelverbod op drie bestrijdingsmiddelen is een mooi Hermanbegin, maar noch wij, noch de bijen schieten er iets mee op als het ene giftige bestrijdingsmiddel wordt vervangen door het andere. We vragen daarom ook om nationale actieplannen voor de bescherming van de bij, met daarin speciale aandacht voor ecologische landbouw. Pim: ‘Mijn dochter van zes vroeg laatst: “Papa, als bijen doodgaan door gif, dan is het toch ook niet goed voor ons? Snappen grote mensen dat niet?” Tja, wat moet ik daarop antwoorden als er niets verandert?’

 

Herman van Bekkem is campagneleider duurzame landbouw. Volg Herman op twitter.