magazine / september 2013

Bio-energie

Het Meratus-gebergte in het zuiden van Kalimantan, Indonesië.

Het Meratus-gebergte in het zuiden van Kalimantan, Indonesië.

©Ulet Ifansasti/GP

Bio-energie van rioolslib is duurzaam, maar bio-energie van maïs meestal niet. Duizelt het jou ook in de discussies over biomassa? Campagneleider bio-energie Willem Wiskerke schiet te hulp. Hij beantwoordt negen vragen over biomassa.

1. Wat is het verschil tussen bio-energie, biomassa, biogas en biobrandstof?

'Bio-energie is de verzamelnaam voor alle energieproducten die zijn gemaakt van biomassa. Biomassa is plantaardig en dierlijk materiaal, zoals plantenresten, mest of hout. Gft-afval is bijvoorbeeld ook biomassa. Die biomassa kun je vergisten, dan krijg je biogas om je huis mee te verwarmen of om op te koken. Je kunt het ook verbranden in een energiecentrale om er elektriciteit mee op te wekken: die komt dan uit je stopcontact. En tot slot kun je biomassa verwerken tot biobrandstof voor in de tank van je auto (of in apparaten als een generator): biogas, biobenzine en biodiesel.'

2. Is biomassa goed voor het milieu?

'Soms wel, vaak niet. Heel in het kort: níet duurzaam is biomassa die de voedselproductie verdringt of waarvoor bossen verdwijnen. Wél duurzaam is biomassa die bestaat uit restmaterialen als rioolslib, gebruikt frituurvet, gft-afval, houtzaagsel uit meubelfabrieken – materialen die anders weggegooid zouden worden.'

3. Wat is er mis met het verstoken van biomassa in energiecentrales?

'Van ons totale energieverbruik is slechts 4,5 procent schoon en dat is veel minder dan de 16 procent die de regering zich als doel stelt (in 2023). Om dat snel te bereiken, subsidieert ze al jaren het bijstoken van biomassa in onze kolencentrales. Maar dat is geen oplossing: er is domweg te weinig duurzame biomassa en dus grijpen de energiecentrales massaal naar níet duurzame biomassa, vooral hout. Hele boomstammen verdwijnen als bijstook in de ovens van onze kolencentrales. Dat hout komt vaak uit oeroude bossen in Scandinavië en Canada, blijkt uit onderzoek van Greenpeace. Bovendien worden steenkolen echt niet schoner van de biomassa die ernaast verstookt wordt. Het blijft een kromme redenering van de overheid: een vervuilende sector subsidiëren om de CO2-uitstoot te verminderen.'

4. Helpt biomassa de CO2-uitstoot te verminderen?

'Goede vraag. Jij bent misschien, net als veel supporters van milieuorganisaties als Greenpeace, alleen vóór biomassa als dit de uitstoot van broeikasgassen flink vermindert. Maar de bijstook van biomassa in kolencentrales is níet klimaatneutraal, zoals Rotterdam (dat graag de bio-port van Europa wil worden) beweert. Dat is gebaseerd op een rekenfout. Het zit zo: bij de verbranding van hout komt meer CO2 vrij dan bij de verbranding van fossiele brandstoffen. Het idee is dat deze CO2 wordt gecompenseerd door de aanwas van nieuwe bomen, die immers CO2 opnemen. Maar het kan decennia duren voordat nieuwe bomen weer volgroeid zijn. De CO2 vermindert dus pas in de toekomst en niet nu, terwijl we nú onze CO2-uitstoot moeten reduceren.'

5. Ik neem groene stroom af. Wat krijg ik dan eigenlijk?

'Ongeveer 40 procent van de groene stroom die in Nederland verkocht wordt, komt van de wind. Daarnaast is 25 procent afkomstig van een ratjetoe aan bronnen als kleinschalige biomassa en zon. De overige 30 procent is biomassa die als bijstook wordt opgewekt in kolencentrales en die de energiebedrijven als groene stroom verkopen: pure consumentenmisleiding dus. Daarom is Greenpeace blij met het recente Energieakkoord, waarin is afgesproken dat de bijstook van biomassa beperkt wordt (tot 25 petajoules) en dat hout uit levende bossen daarvan is uitgesloten.'

6. Waarom wordt biobrandstof ‘voedsel in de tank’ genoemd?

'Ook de Europese Unie probeert haar klimaatdoelstelling te bereiken door fossiele brandstoffen te vervangen door duurzame energiebronnen. En ook de EU kiest daarbij helaas op grote schaal voor biomassa. Zo moet in 2020 10 procent van de transportbrandstoffen (autogas, benzine en diesel) bestaan uit duurzame brandstoffen. Oliemaatschappijen gebruiken daarvoor vrijwel alleen (goedkope) biobrandstoffen uit voedselgewassen als maïs, tarwe, suikerbiet, koolzaad, soja of palmolie, waarvoor enorm veel landbouwgrond nodig is. Ter illustratie: alleen al voor 10 procent bijmenging met biobrandstoffen in ons land, is een stuk landbouwgrond nodig ter grootte van een derde van Nederland. Weliswaar heeft het Europese Parlement kortgeleden besloten dat maximaal 6 procent van de biobrandstoffen uit voedsel mag bestaan, maar dat levert in Nederland niets op: nu is het hier 3 procent en dat mag dus nog worden verdubbeld.'

7. Kán het wel, duurzaam transport?

'Greenpeace liet berekenen dat 10 procent schone brandstoffen in 2020 nog steeds haalbaar is, maar níet door vol in te zetten op biomassa van voedsel. Hoe dan wel? Door een combinatie van zuinige en elektrische auto’s met biobrandstoffen en biogas gemaakt uit restmaterialen. In Nederland is een stap in de goede richting gezet doordat oliemaatschappijen jaarlijks inzichtelijk moeten maken waaruit hun bijmenging bestaat. In ons land bestaat nu de helft van de biobrandstoffen uit restmateriaal, bijvoorbeeld biodiesel van gebruikt frituurvet en autogas van gft-afval. En palmolie komt er bijna niet meer in voor. Maar in de haven van Rotterdam staat een aantal grote biobrandstoffabrieken, waaronder die van Neste Oil, Dit is Europa’s grootste fabriek die biodiesel maakt van palmolie uit Maleisië en Indonesië, waar enorme stukken bos worden verwoest voor de aanleg van palmolieplantages. Deze biodiesel is zelfs verantwoordelijk voor meer CO2-uitstoot dan diesel van fossiele brandstoffen.'

8. Wat doet Greenpeace aan de problemen rond biomassa?

'We zijn niet per definitie tegen bio-energie. Maar overheden en bedrijven moeten geen biobrandstoffen uit voedsel gebruiken en bio-energie echt alleen uit organische restmaterialen halen. Daarvoor praten we met politici en energiebedrijven, doen we onderzoek naar schadelijke praktijken én alternatieven - en voeren we natuurlijk acties. Dit werkt, want het bijmengen van schadelijke biobrandstoffen uit landbouwgewassen is in 2012 in Nederland met 12 procent afgenomen. Ook willen we dat de buitensporige overheidssubsidies op bijstook van biomassa worden afgeschaft en dat er meer wordt geïnvesteerd in zonne- en windenergie.'

9. Kan ik als consument ook zelf iets doen?

'Dat kan altijd. Met elektriciteit is het eenvoudig: kies voor een groene leverancier die zijn stroom voor 100 procent uit de wind, zon of duurzame biomassa haalt. Greenpeace publiceert elk jaar een overzicht in de Groene Graadmeter. We kijken niet alleen naar de stroom die energiebedrijven zelf produceren of inkopen, maar ook in welke energiebronnen ze investeren. Voor automobilisten is het lastiger om te kiezen: de biobrandstoffen worden vermengd met benzine en diesel. Je weet dus niet of er bijvoorbeeld palmolie in zit of maïs die ook een arm dorp had kunnen voeden. Het is tegenwoordig wel mogelijk om op 100 procent groen gas te rijden, mits je auto al op aardgas rijdt. Rijd je in een elektrische auto, dan is het weer makkelijker: kies voor echt groene stroom.'