magazine / december 2013

Duurzame landbouw: met of zonder gentech?

Herman van Bekkem & Bert Lotz

Herman van Bekkem & Bert Lotz

© GP/Bas Beentjes

Genetische manipulatie blijft onderwerp van debat. Greenpeace-campagneleider Herman van Bekkem en onderzoeker Bert Lotz van Wageningen UR beantwoorden elkaars vragen over gentech.

Herman aan Bert

Vraag 1
Jij streeft, net als ik, naar minder gif in de landbouw. Toch schrijft jullie onderzoeksgroep in een advies aan de overheid dat gewassen die door gentech resistent zijn gemaakt tegen gif, passen in de verduurzaming van de landbouw.
‘Dat kan inderdaad onlogisch lijken. Maar in Noord- en Zuid-Amerika, waar deze gewassen op dit moment vooral groeien, zijn telers vaak aangewezen op het gebruik van chemische middelen. Dat komt omdat mechanische onkruidbestrijding akkers gevoeliger maakt voor winderosie. Bij de gewassen die jij bedoelt, wordt het herbicide glyfosaat gebruikt. Dat is minder slecht voor het milieu dan de oudere chemische bestrijdingsmiddelen. Wel pleiten wij ervoor om ook bij herbicideresistente gewassen goede landbouwpraktijk toe te passen. Dat wil zeggen: minder monoculturen, waar mogelijk niet-chemische technieken inzetten en niet jarenlang hetzelfde bestrijdingsmiddel gebruiken.’

Vraag 2
Is agro-ecologie niet innovatiever dan genetische modificatie en een intensieve landbouw die sterk leunt op chemische bestrijdingsmiddelen? Agro-ecologie is een wetenschap die ervan uitgaat dat je in de landbouw moet samenwerken met de natuur.
‘Met slimme toepassing van agro-ecologische kennis kun je problemen met plantenziekten, plagen en onkruiden gedeeltelijk voorkomen. Nieuwe teeltwijzen die daar goed gebruik van maken, vind ik beslist innovatief. Maar we komen er niet met alléén agro-ecologie. Wij willen de voedselproductie verdubbelen met de helft minder ‘input’ aan zaden, mest en bestrijdingsmiddelen. Dat bereik je met een combinatie van kennis uit de agro-ecologie, landbouwkunde én uiteenlopende veredelingstechnieken om gewassen resistent te maken en aan lokale omstandigheden aan te passen. Daarbinnen passen ook zorgvuldige chemische bestrijding en gebruik van genetische modificatie. Juist die combinatie biedt uitzicht op een duurzame landbouw die de wereld ook in de toekomst kan voeden.’

Vraag 3
Greenpeace maakt zich grote zorgen over de privatisering van landbouwonderzoek, omdat zo de grip van gif- en gentechindustrie op ons voedsel sterker wordt. Wat vind jij hiervan?
’Met deze vraag veroordeel je de agrochemische industrie en de plantenveredelingsbedrijven impliciet als verwerpelijke bedrijfstakken. En daarmee ook het onderzoek. Ik kan me voorstellen dat sommige consumenten dat beeld hebben, daarom neem ik de vrijheid om de vraag te interpreteren als: “Zorgt de betrokkenheid van het bedrijfsleven bij landbouwonderzoek ervoor dat het ongewenst grote grip kan krijgen op ons voedsel?” Mijn antwoord daarop is: nee. Landbouwonderzoek is zo belangrijk dat de overheid daar een stuk verantwoording voor neemt; ik hoop en verwacht ook dat dit zo blijft. Doordat het bedrijfsleven graag met de wetenschappelijke resultaten aan de slag gaat en daarom een deel van het onderzoek financiert, komen de resultaten sneller bij de boer. Natuurlijk moet elk onderzoek van hoge wetenschappelijke kwaliteit zijn, dat staat buiten kijf. Maar ik zie op dit moment geen enkele reden om aan te nemen dat onderzoek leidt tot een te sterke grip van de industrie op de voedselproductie.’

Bert aan Herman

Vraag 4
Hoe verschilt de huidige visie van Greenpeace op genetische modificatie bij planten met die van pakweg 15 jaar geleden?
‘Onze visie is niet wezenlijk veranderd. Greenpeace voert sinds 1996 campagne tegen gentech in de landbouw en de voedselvoorziening. We zien nu op Amerikaanse akkers gebeuren waarvoor we toen waarschuwden. Ongecontroleerde verspreiding van gentech in het milieu, toenemend gebruik van bestrijdingsmiddelen, monopolisering van de zadenmarkt door een handvol bedrijven en onvoorspelbare bijeffecten van het ‘knippen en plakken’ met genen. Daarom zijn we blij dat het overgrote deel van de wereldwijde landbouw nog steeds gentechvrij is en dat een bedrijf als Monsanto in juli besloot in de EU geen nieuwe vergunningen meer aan te vragen, vanwege de publieke weerstand tegen gentech. Helaas kondigde Brussel in november aan dat het de teelt van een genetisch gewijzigde maïssoort wel wil toestaan in de EU.’

Vraag 5
In Wageningen werken we aan aardappelrassen die resistent zijn tegen de aardappelziekte. Dat doen we met genetische modificatie, omdat dit sneller en gerichter gaat dan via klassieke veredeling. Wat vindt Greenpeace van dit onderzoek?
‘Greenpeace is tegen de introductie van gentech in het milieu, maar laboratoriumonderzoek naar de werking van genen en de erfelijkheid van planten kan de landbouw wel degelijk verder helpen. Het zorgt voor nieuwe kennis, die ook kan worden ingezet in moderne veredeling zonder gentech. Maar we lossen de aardappelziekte niet op door een aantal resistentiegenen in te bouwen in een aardappel. Deze ziekte is vooral ontstaan  door het huidige landbouwsysteem. Dát veranderen en afstappen van monoculturen zou veel meer zoden aan de dijk zetten. Méér biodiversiteit op en om de akker maakt de landbouw weerbaarder tegen ziekten en plagen. Met een helpende hand van de natuur kan én wordt al zonder gif gewerkt.'

Vraag 6
Ik krijg wel eens het gevoel dat Greenpeace over gentech vooral de trom roert om extra inkomsten te krijgen, niet om de wereld te verbeteren. Hoe zou je me voor eens en altijd van dat gevoel af kunnen helpen?
‘Greenpeace is als onafhankelijke milieuorganisatie aangewezen op de financiële steun van donateurs. Zonder hen kunnen we geen onderzoek doen, rechtszaken aanspannen of actievoeren. Maar bij het maken van keuzes staat milieuwinst van campagnes altijd voorop. Die keuzes maken we op basis van urgentie, niet op basis van hoeveel geld het ons kan opleveren. Als een maatregel of ingreep grote en/of onomkeerbare schade kan aanrichten aan het milieu, moet je het niet doen. En die schade is in het geval van gentech onomkeerbaar. Niet voor niets zien we dat veel boeren in Amerika terug willen naar gentechvrije landbouw. Maar nu de zadenmarkt gemonopoliseerd is door Monsanto kúnnen ze geen gentechvrije keuze meer maken. Dat wil Greenpeace voorkomen in Europa en de rest van de wereld.'

Vragen? Twitter met #gentechGPM, post uw vraag op onze Facebookpagina of e-mail naar de redactie. Volg Herman op Twitter.