magazine / december 2013

Duivels verbond op de Noordpool

© GP/Steve Morgan

Om olie op de Noordpool te winnen, heeft het Russische Gazprom technologische kennis nodig. Shell staat te popelen om de omstreden gas- en oliegigant de ‘helpende hand’ te bieden.

Help mee Laat Shell breken met Gazprom

Het is niet eens zo heel veel olie: volgens schattingen van de Amerikaanse geologische dienst kan de Noordpoololie maximaal drie jaar de wereldwijde honger naar olie stillen. Maar de opbrengst van deze relatief kleine olievoorraad is gigantisch, er zijn duizenden miljarden dollars mee te verdienen. Geen wonder dat oliebedrijven er veel voor over hebben om hun boorplatforms in het Noordpoolgebied te mogen planten. Zij bagatelliseren de enorme risico’s voor de unieke en kwetsbare natuur en gaan ver om hun belangen te verdedigen. Dat ondervond Greenpeace op 18 september, toen één verzoek van Gazprom aan de kustwacht voldoende bleek om gewapende Russen af te sturen op twee Greenpeace-klimmers die een klein geel spandoek aan het enorme Prirazlomnaya-platform wilden hangen.

Op zoek naar expertise

Ruim de helft van de Arctische olie- en gasvoorraden ligt in Russische poolgebieden. Het Russische olie- en gasbedrijf Gazprom is een van de uitverkorenen die deze gouden bergen mogen incasseren. Gazprom mist de cruciale technologische kennis over het boren naar olie onder het Noordpoolijs. Westerse oliebedrijven weten dat en boden de afgelopen jaren om het hardst hun expertise aan. De voorlopige uitkomst van deze concurrentiestrijd: Shell, het grootste bedrijf ter wereld, doet handjeklap met Gazprom. In april van dit jaar zetten topmannen van Shell en Gazprom hun handtekening onder een overeenkomst om in het Russische deel van het Noordpoolgebied naar olie te speuren. De twee bedrijven zochten al samen naar olie en gas in het ijzige klimaat van de Zee van Ochotsk, aan de oostkant van Rusland. Twee jaar geleden  kwamen hier meer dan vijftig mensen om het leven, toen het booreiland Kolskaya kapseisde en zonk. Nog steeds liggen hier drie productieplatforms van Gazprom, waarvan twee in het leefgebied van een ernstig bedreigde grijzewalvispopulatie.

IJzig klimaat, grote gevaren

Shell heeft dan misschien meer ervaring met olieboringen in het Noordpoolgebied, maar vlekkeloos verliepen die pogingen allerminst. Zo ketsten de boorpogingen bij Alaska vorig jaar af op Greenpeace-campagnes en grote publieke weerstand. Dat Shell aan de Amerikaanse autoriteiten liet zien dat het niet in staat was veilig te opereren in het Noordpoolklimaat – het boorplatform Kulluk sloeg bijna op de klippen met 585.000 liter diesel aan boord – maakte de zaak er niet beter op. De oliemaatschappij kreeg een fikse boete voor het overtreden van de milieuregels en het is de vraag of Shell ooit nog een vergunning krijgt. Toch bereidt de Shell-top een terugkeer in 2014 naar het gebied voor (zie kader). Intussen houdt het bedrijf echter meer potjes op het vuur en de ‘strategische samenwerking’ met Gazprom is daar een van. In Rusland zijn er minder strakke milieuregels, weinig vergunningen, geen tijdsintensieve inspraakprocedures en geen onafhankelijke toezichthouder. Kortom: minder ‘gedoe’ en dus meer winst onder aan de streep.
Gazprom heeft geen enkele ervaring met boringen in ruig weer bij de Noordpool, maar ook Shell heeft duidelijk niet de kennis in huis om hier veilig naar olie te boren. De gevaren van olieboringen zijn in Rusland nog groter dan in Alaska, concludeerde de Russische onderzoekster Maria Ivanova van de Universiteit van Tromsø vorig jaar. Het Russische systeem voor bestrijding van olielekken is amper ontwikkeld en ijsschotsen en barre weersomstandigheden maken de kans op zo’n lek aanzienlijk. Raakt het kwetsbare natuurgebied vervuild, dan betekent dit het einde voor Noordpooldieren als zeerobben, walrussen en poolvossen en een massale evacuatie van de inheemse volken die hier wonen. Gazprom en Shell spelen Russische roulette met een van de meest ongerepte natuurgebieden op aarde.

Dringend advies aan Shell

Voor Greenpeace is het duidelijk: oliebedrijven hebben niets te zoeken in het Noordpoolgebied. Een bedrijf als Shell zou zich niet moeten inlaten met een dubieuze partner als Gazprom, dat niet alleen een belabberde  veiligheidsreputatie heeft op het gebied van olieboringen, maar blijkbaar ook geen enkele waarde hecht aan democratische waarden als de vrijheid van meningsuiting en het recht op protest. Dat lieten we de Brits-Nederlandse oliekolos ook weten in een brief aan bestuursvoorzitter Peter Voser. Daarin adviseren we Shell met klem de samenwerking met Gazprom in het Noordpoolgebied zo snel mogelijk te beëindigen. Shell reageerde als een gebeten hond op de brief: ‘Wij hebben niets met de gebeurtenissen in Rusland te maken, nul komma nul procent.’

De komst van een nieuwe topman in januari, de Nederlander Ben van Beurden, biedt kansen op een koerswijziging. Hopelijk snapt Van Beurden wél dat Shell zich door de samenwerking met het roekeloze en meedogenloze Gazprom op glad ijs begeeft. Hij zou een streep moeten zetten door de handtekening onder het akkoord over de Noordpool. Shell heeft voor miljoenen aan investeringen gepland voor het boorprogramma en beseft goed dat zonder dit geld de Noordpoolambities van de Russen ten dode zijn opgeschreven.

Shell leert zijn lesje niet

Shell probeert tóch opnieuw te boren op de Noordpool bij Alaska. Begin november diende het Brits-Nederlandse bedrijf zijn plan in voor boringen in de Chukchizee in 2014. Aangezien het boorschip de Kulluk vorig jaar zwaar beschadigd raakte toen Shell de controle erover verloor, wil de oliemultinational een platform huren van Transocean. Precies: hetzelfde bedrijf dat BP het platform Deepwater Horizon leverde, dat in 2010 ontplofte in de Golf van Mexico, met een ongekende olieramp tot gevolg. Maar Shells boorplatforms zijn nog lang niet operationeel. Het bedrijf voldoet niet aan belangrijke eisen die de Amerikaanse autoriteiten stelden na een vernietigend rapport over de bijna-ramp met de Kulluk. Ook krijgt Shell nog te maken met milieueffectrapportages en inspraakprocedures die maanden in beslag kunnen nemen. Maar het  allerbelangrijkste: boren in het ongerepte, kwetsbare Noordpoolgebied is onverminderd riskant. De dichtstbijzijnde grote haven van waaruit een reddingsoperatie moet starten, is ruim 1.600 km verwijderd van Shells beoogde boorlocaties. Olielekken zijn nauwelijks te stoppen in het ijskoude water en het ruwe weer. Greenpeace vindt dat de Amerikaanse overheid een boorvergunning niet eens moet overwegen. Veilig boren bij de Noordpool is doodeenvoudig onmogelijk.