magazine / maart 2015

Hoe vreedzaam protest een misdaad wordt

Op de dam in Amsterdam demonstreren tienduizend mensen tegen nucleaire energie.

Op de dam in Amsterdam demonstreren tienduizend mensen tegen nucleaire energie.

© GP/Cris Toala Olivares

China, Rusland en andere autoritaire regimes zijn niet meer de enige die het recht op demonstreren beperken. Ook ‘keurige’ westerse democratieën als Spanje, Groot-Brittannië en Australië proberen vreedzame organisaties als Greenpeace de mond te snoeren.

Een politieagent in functie filmen kost je € 600. Doorgaan met protesteren als de politie zegt dat je moet stoppen: € 30.000. Een openbaar gebouw beklimmen kan je op € 600.000 komen te staan. Wil je bezwaar aantekenen? Dat mag bij de rechtbank tegen een recent verhoogd tarief. Welkom in Spanje, waar nieuwe wetgeving het recht op vreedzaam protest de kop in probeert te drukken.

De Greenpeace-clausule

De nieuwe wetten worden gezien als een reactie op de duizenden demonstraties die jaarlijks in Spanje plaatsvinden. Het merendeel zonder enige vorm van geweld, maar met stevige kritiek op het beleid van de overheid. Ondanks een waarschuwing van de Speciaal Rapporteur van de Verenigde Naties en hevige, breed gedragen protesten in Spanje zelf, keurde het Congres van Afgevaardigden de wet eind 2014 goed. Hierna moet de Senaat er nog over besluiten, maar de kans is klein dat zij de wet blokkeert.

Naast de hogere boetes en griffierechten zijn ook vier nieuwe strafbare feiten toegevoegd, waaronder het demonstreren bij ‘kritische infrastructuur’ zoals vliegvelden en kerncentrales. Deze clausule staat inmiddels bekend als de ‘Greenpeace-clausule’.

Demonstreren is een mensenrecht

Het recht om te demonstreren is de basis van milieu- en mensenrechtenorganisaties als Greenpeace en een van de pijlers onder onze democratie. Wie de noodzaak van dit recht wil begrijpen, hoeft alleen maar naar de geschiedenis te kijken. Burgerlijke ongehoorzaamheid en (inter)natio-naal protest maakten uiteindelijk een einde aan rassensegregatie in de Verenigde Staten en apartheidswetten in Zuid-Afrika. Demonstraties en acties stonden aan het begin van internationale wetgeving over atoomproeven, de walvisjacht en de kap van regenwouden.

Overheden zijn niet altijd blij met deze protesten, maar ze zijn er wél bij gebaat. Luizen in de pels als Greenpeace houden ze scherp, en de democratie levend. Niet voor niets liggen het recht op vrije meningsuiting en vereniging vast in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Dit weerhoudt overheden er echter niet van protesten in te perken of zelfs te verbieden.

‘Voor uw veiligheid’

Spanje staat niet alleen in zijn pogingen om kritische organisaties de mond te snoeren. Ook in Groot-Brittannië, Australië, Canada en de Verenigde Staten mag je in sommige staten of steden sinds een paar jaar niet meer ongestraft demonstreren rond ‘gevoelige’ locaties. Studentenprotesten in de Canadese provincie Quebec werden ‘opgelost’ met een blokkadeverbod in de scholen. In het Australische Tasmanië is het sinds vorig jaar verboden om te demonstreren bij terreinen die ‘kwetsbaar zijn voor protest’, zoals mijnen, landbouwgrond en bossen. Een klap in het gezicht van de nationale en lokale organisaties die hun natuurgebieden willen redden van plundering.

Luizen in de pels zoals Greenpeace houden de democratie levend.

Mooie namen als ‘Wet Inzake de Bescherming van de Openbare Veiligheid’ en ‘Wet Zware Georganiseerde Misdaad en Politie’ geven deze verordeningen een vals gevoel van veiligheid en urgentie mee. De grootste belanghebbende is niet de openbare orde; dat zijn de regering en het bedrijfsleven. De grootste slachtoffers zijn niet de criminelen, maar de (kleine) ngo’s en burgerorganisaties: de kleine lettertjes in de verordeningen verplichten organisatoren namelijk tot het aanvragen van vergunningen en het afsluiten van dure aansprakelijkheidsverzekeringen. En wie al deze hordes heeft genomen, moet vervolgens nog mensen vinden die de straat op durven. Een verkeerde beweging kan je als demonstrant of actievoerder immers een jaarsalaris of een serieuze gevangenisstraf kosten.

Actievoerders in het nauw

Die toegenomen repressie door de overheid ervoeren onze actievoerders ook. In Spanje beklommen zij de Cofrentes-kerncentrale om te waarschuwen voor de slechte beveiliging van dit oude gebouw. In Cincinnati (VS) hingen ze enorme spandoeken aan het kantoor van Procter & Gamble vanwege de regenwoudverwoestende palmolie in hun producten. Twee opvallende maar veilige acties, zoals Greenpeace ze al jaren uitvoert. Na afloop kregen de klimmers de schrik van hun leven toen de aanklagers torenhoge boetes eisten en gevangenisstraffen tot respectievelijk drie en negen jaar. In Cincinnati werd de actievoerders een deal aangeboden die de straf verlaagde tot een taakstraf. Gelukkig ging de Spaanse rechtbank niet mee in de belachelijke eis en konden de klimmers naar huis met een kleine boete. Maar nog geen maand na deze uitspraak werden de nieuwe repres-sieve wetten goedgekeurd door het Spaanse Congres.

Kritiek onmogelijk gemaakt

Via wetten en regels snoeren (lokale) overheden hun critici in toenemende
mate de mond, terwijl bedrijven ongezien en ongehinderd hun gang kunnen gaan. Parlementsgebouwen, kerncentrales, vliegvelden, bankgebouwen, kolenmijnen en boorplatformen: precies die plekken waar verkeerde beslissingen mens en milieu in gevaar brengen, waar bearing witness en protest zo belangrijk zijn, worden verboden terrein.

Vrijbrief voor geweld

Ondertussen worden de demonstranten weggezet als een gevaar voor de openbare orde. Amnesty International publiceerde in 2014 een kritisch rapport over de stigmatisering van demonstranten door de Spaanse overheid en het excessieve geweld van politieagenten bij demonstraties. In Turkije, Griekenland en de VS werden vreedzame protesten beantwoord met waterkanonnen en traangas. Filmpjes en foto’s van omstanders vormen belangrijk bewijsmateriaal van dit politiegeweld; wetten die het filmen van agenten verbieden, zoals in Spanje, brengen demonstranten dan ook in gevaar. Wie zou hard kunnen maken dat de Spaanse marine de Greenpeace-boten ramde en niet andersom, als wij de actie niet hadden gefilmd? 

Het enige mogelijke antwoord op dit soort repressie is protest.

Actie en reactie

De financiële crisis, stijging van voedselprijzen, de groeiende macht van bedrijven en dreigende rampen als gevolg van klimaatverandering brengen overal ter wereld bezorgde burgers op de been. Bureaucratische en fysieke agressie zijn niet alleen een volstrekt misplaatst, maar ook een zeer ondemocratische reactie. Greenpeace Spanje verzet zich daarom samen met 69 maatschappelijke organisaties en vakbonden op vreedzame wijze tegen de nieuwe wetten, onder de naam ‘Wij Zijn Geen Misdaad’ (No Somos Delito). Want het enige mogelijke antwoord op dit soort repressie is protest. Indrukwekkend en geweldloos, verrassend en veilig.

6X (VERBODEN?) ACTIE
Herinnert u zich deze nog? Succesvolle acties in Nederland die bedrijven en politiek in beweging brachten. In verschillende westerse landen zijn dezelfde acties inmiddels strafbaar. 

Greenpeace activists enter the Borssele nuclear power plant and paint a huge crack on the dome of the reactor demonstrating that the plant is old and unsafe and should be shut down.Greenpeace actievoerders dringen het terrein van de kerncentrale Borssele binnen en schilderen een grote barst op het dak van de kernreactor om te laten zien dat de centrale oud en onveilig is en gesloten moet worden.

 1.Illegale houtkap aankaarten bij een betrokken bedrijf. In Cincinnati staat hiervoor tot 9 jaar cel.

Greenpeace activists, disguised as nuclear waste barrels, enter the Borssele nuclear power plant demonstrating that the plant is old and unsafe and should be shut down. Greenpeace actievoerders, gekleed als kernafvalvaten, dringen het terrein van de kerncentrale Borssele binnen om te laten zien dat de centrale oud en onveilig is en gesloten moet worden.

2.Aandacht vragen voor de slechte beveiliging rond een kerncentrale. In Spanje kost dit € 30.000 tot € 600.000 boete.

 

Greenpeace activists place a seven metres high wind turbine in the Hofvijver in The Hague next to the turret of Prime Minister Balkenende. They also hang a banner reading "Kabinet wurgt groene stroom", which translates to English as "Government strangles green energy".Greenpeace actievoerders plaatsen een zeven meter hoge windmolen in de Hofvijver in Den Haag naast het torrentje van Balkenende. Ze hangen ook een spandoek op met de tekst "Kabinet wurgt groene stroom".

 


3.De hofvijver betreden zonder uitnodiging. In Groot-Brittannië zit je mogelijk tot 51 weken vast.

 

 

 

 

 

 Greenpeace activists enter the Borssele nuclear power plant and paint a huge crack on the dome of the reactor demonstrating that the plant is old and unsafe and should be shut down.Greenpeace actievoerders dringen het terrein van de kerncentrale Borssele binnen en schilderen een grote barst op het dak van de kernreactor om te laten zien dat de centrale oud en onveilig is en gesloten moet worden.

4.Tweehonderd man op de been tijdens een demonstratie. Chicago vereist een vergunning en een dure aansprakelijkheidsverzekering.

Greenpeace activists shut down a Shell petrol station early in the morning in Breukelen near Amsterdam with tape. On the tape the text can be read: "Save the north pole". The same action has taken place in more than 57 Shell petrol stations throughout the Netherlands in protest against the oil company's first attempt to drill for oil in the pristine Arctic last Sunday 9th September.Greenpeace actievoerder sluiten vroeg in de ochtend een Shell tankstation in Breukelen vlakbij Amsterdam af met tape. Op het tape staat de tekst: "bescherm de noordpool". Dezelfde actie wordt op hetzelfde moment bij meer dan 57 Shell tankstations in Nederland uitgevoerd uit protest tegen de eerste boringen van Shell naar olie op 9 september in het kwetsbare Arctische gebied.

5.Actie op een bedrijventerrein. Tasmanië beschermt bedrijven met een demonstratieverbod. De straf voor particulieren loopt op tot € 17.000 of vier jaar cel.

A Greenpeace activist in a polar bear costume is arrested after taking action against Shell.  Greenpeace activists together with a "polar bear" build an ice wall filled with oil to block the main entrance of the  Shell HQ in The Hague. Greenpeace demands that Shell stops arctic oil drilling exploration.

6.Politieagenten in actie fotograferen of filmen. Binnenkort strafbaar in Spanje.