magazine / juni 2015

#PEOPLEVSSHELL

Paddle in Seattle: protest bij boorschip de Polar Pioneer tegen Shells olieboringen bij de Noordpool.

Paddle in Seattle: protest bij boorschip de Polar Pioneer tegen Shells olieboringen bij de Noordpool.

©N. Scott Trimble/Greenpeace

Oliemultinational Shell is berucht om zijn verwoesting van de natuur. Maar dankzij protest van bewoners, overheden en milieuorganisaties kan het bedrijf niet overal zijn gang gaan. Vijf voorbeelden van inspirerend lokaal verzet: the people versus Shell.

Steun the #PeoplevsShell


Ooit handelde Shell in sierschelpen, vandaar het bekende schelplogo. Na ruim een eeuw oliewinning is er van liefde voor de natuur bij Shell niets meer over. Royal Dutch Shell is met € 350 miljard omzet per jaar en 90.000 werknemers over de hele wereld misschien wel het bekendste, maar ook het meest verwoestende bedrijf dat Nederland heeft voortgebracht. Overal waar olie en gas te vinden is, wordt de aarde opengebroken en leeggeroofd. De lokale bevolking blijft veelal achter in een verwoest en vervuild landschap. Maar het protest tegen Shell zwelt aan, van Groningen tot Nigeria. Wie lukt het om Shell te stoppen?

Nigeria: visser versus shell

Als in 2008 honderdduizenden vaten ruwe olie weglekken in het deltagebied rond het Nigeriaanse Bodo, worden mangrovebossen, visgronden en waterputten bedekt onder een dikke laag giftige olie. De straatarme bewoners van het gebied zien hun leefgebied verwoest en stappen naar de Britse rechter. Met succes: begin 2015 werd een schikking getroffen van € 70 miljoen aan compensatie, plus de toezegging dat het gebied zal worden schoongemaakt. Dit is het grootste bedrag ooit uitgekeerd aan een Afrikaanse gemeenschap voor het veroorzaken van milieuschade. Het is ook een van de eerste tegenslagen voor Shell in de Nigerdelta, waar het al sinds 1936 actief is. Jaarlijks zijn er gemiddeld 300 lekken in de ruim 6.000 km pijpleiding, maar Shell is laks in het dichten en van opruimwerkzaamheden is nauwelijks sprake. Ondanks felle lokale protesten doet de Nigeriaanse overheid weinig tot niets om de misstanden aan te pakken.

Groningen komt in opstand

Ooit zat er 2800 miljard kuub gas in de bodem van Groningen. Maar na ruim een halve eeuw winst voor de Nederlandse Aardolie Maatschappij (voor 50 procent van Shell) raakt het gasveld leeg. Steeds vaker en heviger ontstaan aardbevingen. Huizen die al eeuwen elke storm doorstaan, worden in rap tempo onbewoonbaar verklaard. Gedupeerden die aankloppen bij de NAM komen van een koude kermis thuis: procedures duren jaren en compensatie wordt vaak geweigerd of afgezwakt. Zeker € 30 miljard lijkt nodig om alle beschadigde gebouwen overeind te houden. In 2012 wordt in Loppersum een aardbeving van 3.6 op de schaal van Richter gemeten, waarna het verzet tegen de gaswinning explodeert. Bewoners, lokale actiegroepen, politiek en milieuorganisaties bestoken Den Haag en de NAM met acties, petities en debatten. Minister Kamp kan niet anders dan luisteren en belooft de gaskraan dicht te draaien.

Shell boet voor Braziliaanse giffabriek

Shell produceerde decennialang landbouwpesticiden in ontwikkelingslanden. Hoewel de verkoop van de zeer schadelijke drins al in 1985 werd verboden in Brazilië, bleef Shell ze tot 1990 produceren bij de stad Paulínia. Toen kwam uit dat het grondwater rond het bedrijfsterrein ernstig vervuild was. Artsen vonden bij vrijwel alle inwoners van een naburig dorp minstens één giftige stof in het bloed; de helft van alle kinderen leed aan chronische vergiftiging. Ook werknemers van de fabriek bleken het slachtoffer. Woedende bewoners hielden een dagenlange wake voor het oude fabrieksterrein en de overheid sommeerde Shell een boete te betalen en de bodem te saneren. In 2013 kregen 69 oud-medewerkers via de rechter alsnog gelijk. Shell trof een schikking en betaalt levenslang alle zorgkosten van ex-werknemers, naast $ 316 miljoen schadevergoeding. De schikking kwam twaalf jaar nadat de productie van de drins mede dankzij Greenpeace wereldwijd werd verboden.

Beleggers vinden Shell oliedom

Het protest vanuit de financiële wereld tegen de Noordpoolplannen van Shell klinkt luider en luider. Tijdens de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering in mei verklaarde pensioenfonds ABP, geen kleine belegger met ruim een miljard aan aandelen, zich tegenstander van de plannen. Te risicovol voor het milieu, voor het klimaat én voor de beleggingen. ‘De reputatieschade zal enorm zijn, al was het maar omdat iedereen Shell hiervoor heeft gewaarschuwd,’ aldus ABP. Banken als ABN AMRO, Triodos en ASN besloten al niet te investeren in Noordpoololie. De miljarden die Shell spendeert aan zijn zoektocht naar olie op de Noordpool wekt zelfs verbazing van andere oliemaatschappijen. Succesvol opereren in de ijzige omstandigheden van de Noordpool is zo ingewikkeld en kostbaar, dat de meeste oliebedrijven hun plannen hebben afgeblazen of uitgesteld. De schade bij een olielek is enorm en de olieprijzen zijn simpelweg te laag om alle investeringen te kunnen terugverdienen.

Seattle kajakt voor de Noordpool

Als de burgemeester van Seattle hoort dat Shell het boorplatform Polar Pioneer in de haven van zijn stad wil stallen, is hij woest. Spontaan ontstaat de beweging sHell No, die het stadsbestuur, bewoners, milieu-activisten en Inuit-stammen verenigt in een heftig protest tegen olieboringen op de Noordpool. De beweging gaat met honderden ‘kajaktivisten’ het water op om het platform te dwarsbomen. Er volgen blokkades en protestfestivals; een aantal mensen ketent zich zelfs vast aan de boorschepen. sHell No is vastbesloten om te blijven protesteren tot de hele wereld notitie neemt van de boorplannen bij de Noordpool. Het gemeentebestuur zoekt ondertussen naar manieren om de Polar Pioneer permanent uit de haven te weren. De burgemeester wil graag banen creëren voor de inwoners van zijn stad, maar ‘niet in de fossiele industrie van het verleden, maar in de economie van de toekomst.’

Teerzandprotest in Canada 

Rocklegende Neil Young klom samen met de inheemse Chipewyan op de barricaden om Shell ter verantwoording te roepen voor zijn verwoestende oliewinning uit Canadese teerzanden. De Canadese zanger financierde met zijn benefiettour in 2014 een rechtszaak van de Chipewyan tegen uitbreiding van Shells enorme open oliezandmijn in Alberta. Teerzanden zijn misschien wel de smerigste vorm van oliewinning, in alle stadia van de productie en verwerking. Duizenden hectaren bos en moerasgebied moeten het ontgelden, vogels en vissen in de wijde omtrek sterven of krijgen vreemde afwijkingen. De Nederlandse rapper Nega zag de verwoestingen door teerzandolie met eigen ogen en was geschokt.

Sinds 2003 haalt Shell olie uit teerzanden in Canada, waarbij het natuurgebieden verwoest, onvoorstelbare kale vlaktes achterlaat en grote meren vult met vervuild water. De giftige chemicaliën die het oliebedrijf bij de winning gebruikt, leiden tot 'langzame industriële genocide' op de inheemse bevolking, aldus een van de Cree-leiders.

Ook acteur Leonardo DiCaprio postte een filmpje op Facebook, waarin hij met twee inheemse leiders protesteert tegen de winning van teerzandolie. De bonte mix van tegenstanders verzet zich tegen de oliewinning én tegen het transport van die olie, onder meer via de Keystone XL-pijpleiding, dwars door de VS naar de Golf van Mexico. In 2012 bleek opnieuw dat de lange arm van Shell ver reikt: het oliebedrijf zette Shell de Nederlandse regering met succes onder druk. Ons land blokkeerde de pogingen van de EU om de zeer vervuilende teerzandolie te weren.

Jij versus Shell

De tijd dat roekeloze bedrijven zoals Shell de toekomst van onze aarde bepalen, is voorbij. Elke dag groeit de wereldwijde beweging die de Noordpool wil beschermen en zo gevaarlijke klimaatverandering tot stilstand brengt. Ga naar savethearctic.org en sluit je aan bij the #PeoplevsShell.

Doneer € 2,-

SMS ‘Noordpool’ naar 4333 en help ons bedrijven zoals Shell uit het prachtige Noordpoolgebied te weren.