magazine / september 2015

Gifvrije appeltjes hebben de toekomst

Appels hebben een zomer nodig om te groeien.

Appels hebben een zomer nodig om te groeien.

©Thomas Einberger/Greenpeace

Appels zijn verreweg het populairste fruit in Europa. Europese appeltelers produceren enorme hoeveelheden appels. Maar hóe doen ze dat? Met een behoorlijke portie landbouwgif, blijkt uit nieuw onderzoek van Greenpeace. Appelboer Danny Billens vertelt hoe hij gifvrije appeltjes teelt.
 

Je kent het verhaal van Sneeuwwitje toch? Haar boze stiefmoeder bood het bloedmooie meisje een glanzend rode appel aan die ze in een pot met gif had gedoopt. Sneeuwwitje nam een hap en viel schijnbaar dood neer.

De boze stiefmoeder zou het heden ten dage een stuk makkelijker hebben. In Europese appelboomgaarden vonden we in totaal 53 verschillende bestrijdingsmiddelen. Daarvan is 70 procent zeer giftig voor mens en dier.

Gif in appelboomgaarden
De cijfers komen uit het jongste onderzoek van Greenpeace naar residuen van bestrijdingsmiddelen. We namen monsters van de bodem en het water in ruim vijftig appelboomgaarden in twaalf Europese landen. Dit deden we in april; dan gaan de bomen in veel landen bloeien en start het 'spuitseizoen'.

Italiaanse bodemmonsters bevatten de meeste bestrijdingsmiddelen, gevolgd door België en Frankrijk. Als het gaat om gifresten in water, voert Polen de lijst aan, met Slowakije op twee en Italië op plaats drie.

Nederlandse monsters

In Nederland begint de appelbloei iets later dan in zuidelijke landen. Mogelijk verklaart dat waarom in ons land minder bestrijdingsmiddelen zijn gevonden. Greenpeace Nederland heeft daarom later nogmaals monsters genomen. De resultaten daarvan maken we zo snel mogelijk bekend: houd onze website in de gaten!

Zeven verboden middelen
Op appels in de supermarkt treffen onderzoekers regelmatig gifresten aan. Greenpeace wilde weten welke bestrijdingsmiddelen Europese appeltelers gebruiken. De resultaten zijn verontrustend: we troffen cocktails aan van zeer schadelijke pesticiden, zowel in de bodem als in sloten, beken en meren rond appelboomgaarden. Zeven van deze middelen zijn verboden in de EU, zoals DDT dat wereldwijd niet meer gebruikt mag worden (behalve tegen malaria).

Van de 38 bestrijdingsmiddelen die we in water vonden, zijn er 8 uiterst giftig voor vissen, watervlooien of algen. En van de 37 pesticiden in bodemmonsters zijn er 8 zeer giftig voor bijen (onder meer het beruchte imidacloprid). 20 van deze stoffen blijven zeer lang aanwezig in de appelboomgaarden. Daar zijn we de eerste decennia dus nog niet vanaf.

Danny Billens boert biologisch
Hebben gifvrije appeltjes de toekomst? Volgens de Vlaamse appelteler Danny Billens wel. Hij teelt al 30 jaar biologische appels en dat levert hem geen windeieren op. 'Makkelijk is het niet. Maar ik kan zeker dezelfde winstmarges behalen als mét chemische bestrijdingsmiddelen.'

Een eigen weerstation
Het geheim van Billens is vrij simpel: hij weet dat de meeste organismen in zijn boomgaard nuttig zijn. Daarom bestrijdt hij plagen heel gericht in plaats van breed en preventief naar bestrijdingsmiddelen te grijpen. Zo is Billens erin geslaagd een succesvol bedrijf te bouwen op sterke appelsoorten die goed bestand zijn tegen plagen en ziekten. 

De Vlaming experimenteert graag om zijn boomgaard gezond te houden zonder schadelijke kunstgrepen. Hij heeft bijvoorbeeld een eigen weerstation, zodat hij plagen en ziekten beter kan voorspellen. Weersomstandigheden kunnen veel invloed hebben. 'Dan zit je boomgaard opeens stampvol meeldauw.' Zo'n plaag is hij liever voor.

'Vraag niet te veel van je bomen'
Billens succes dankt hij ook aan slim ondernemerschap. 'Je moet de productie niet eindeloos willen opvoeren. Vraag niet te veel van je bomen en accepteer dat je ook appels krijgt van mindere kwaliteit die de supermarkten niet willen hebben.' Billens maakt daarvan frisse appelsap op zijn boerderij en verkoopt die in zijn eigen biologische winkel.

Consumenten eten graag biologische appels, weet Billens uit ervaring. De markt voor biologische appelboeren is dus heel groot. 'We kunnen met moeite het hele jaar door voldoende appels leveren', zegt Billens. Hij heeft dan ook absoluut geen last van concurrentie van zijn collega's. Integendeel, Nederlandse en Belgische biologische appeltelers wisselen onderling veel informatie uit over alternatieve plaagbeheersing. Dat maakt de biologische fruitteeltsector uiterst innovatief.

Overstappen voor je gezondheid
Er is dus genoeg ruimte op de biologische appelmarkt voor gangbare telers die willen overstappen. Alleen al voor hun eigen gezondheid kunnen zij beter voor biologisch kiezen. Uit Greenpeace-onderzoek (mei 2015) blijkt dat fruittelers extra gevoelig zijn voor de schadelijke gevolgen van landbouwgif, doordat ze veelvuldig en direct in aanraking komen met meerdere pesticiden. Wat houdt de telers tegen?

In 'The Bitter Taste of Europe's Apple Production - and how Ecological Solutions can Bloom' zet Greenpeace de ecologische oplossingen op een rij, waarmee appeltelers hun appelbomen weerbaarder kunnen maken zonder gebruik van pesticiden. We pleiten voor slimme veredelingsmethoden om relatief snel sterke appelrassen te kweken. Ook bevat het rapport een waslijst aan tips voor natuurlijke plaagbeheersing, met een hoofdrol voor oorwurmen en lieveheersbeestjes.

Het kán: gifvrije appeltjes
Sneeuwwitje overleefde de giftige appel doordat de onhandige dwergjes haar kist lieten vallen en het appelstukje uit haar keel schoot. Wij gewone stervelingen komen jammer genoeg niet zo makkelijk weg met het gif op en in appels. Greenpeace laat in haar rapport zien hoe het óók kan: plagen en ziekten beheersen zonder chemische bestrijdingsmiddelen. We hopen dat dit gangbare appeltelers ervan overtuigt dat gifvrije appeltjes de toekomst hebben.