magazine / september 2015

Cowboys temmen in de Amazone

De Cattle Agreement beschermt de Amazone; thuis van duizenden diersoorten én mensen.

De Cattle Agreement beschermt de Amazone; thuis van duizenden diersoorten én mensen.

©Greenpeace/Isabelle Rouvillois

Na een kritisch onderzoek van Greenpeace en flinke publieke druk beloven de vier grootste vleesverwerkers van Brazilië in 2009 beterschap: geen handel meer in koeien waarvoor regenwoud is gesneuveld. Heeft deze Cattle Agreement de Amazone kunnen beschermen?

Doneer nu en steun ons werk in de Amazone

In het land met ’s werelds grootste tropische regenwoud leeft ‘s werelds grootste kudde koeien. Zo’n 70 miljoen loeiende viervoeters grazen in het Braziliaanse Amazonegebied en hun aantal groeit elk jaar met 4 tot 8 procent. Deze veehouderij voorziet vooral Brazilië, maar ook groot-importeurs China, de Verenigde Staten, Italië en Nederland van biefstuk, leer en vetten.

Slachthuis Amazone
Om het groeiend aantal koeien van grond te voorzien, wordt massaal, vaak illegaal, regenwoud gekapt. Volgens overheidscijfers is de intensieve veehouderij verantwoordelijk voor 80 procent van alle ontbossing in de Amazone. De lokale bevolking wordt daarbij soms met geweld van haar land verjaagd of moet toezien hoe bosrijk leefgebied verandert in monotoon grasland. Grote veeboeren negeren of omzeilen de wetten die mensen en het regenwoud moeten beschermen. Door het gebrek aan controle in dit gebied komen zij daar ongestraft mee weg. Daarom zoekt Greenpeace een andere manier om de regenwoudvernietiging door de veehouders te stoppen: via hun klanten en de klanten van hun klanten.

Loeiveel CO2
Rundveeteelt heeft overal ter wereld een grote ecologische pootafdruk. De hoge uitstoot van broeikasgassen komt onder andere door de productie van veevoer (soja!) en het directe landgebruik, maar ook door koeienscheten. Die zijn rijk aan methaan, een veel sterker broeikasgas dan CO2.

Greenpeace grijpt in
Drie jaar lang onderzoekt Greenpeace waar de Amazonekoeien terechtkomen. We onthullen hoe onze sneakers en leren banken bijdragen aan de vernietiging van de Amazone en spreken daar grote afnemers als Nike, Ikea en supermarktketen Sainsbury op aan. Met succes: deze bedrijven besluiten niet langer te handelen met de Braziliaanse slachter JBS - de grootste vleesverwerker ter wereld - totdat deze ontbossingsvrije producten kan garanderen.
Dankzij deze druk ondertekenen JBS en drie concurrenten de Cattle Agreement. Hierin beloven de vier vleesverwerkers, samen verantwoordelijk voor 60 procent van de Braziliaanse markt, geen koeien meer af te nemen van veehouders die betrokken zijn bij ontbossing en mensenrechtenschendingen.

Slachters onder de loep
Werkt dat nou, deze strategie om afnemers onder druk te zetten? De eerste controles van Greenpeace in 2010 en 2011 stemmen weinig hoopvol. JBS houdt zich niet aan de afspraken en de Braziliaanse overheid ondermijnt haar eigen milieuwetten door de regels voor ontbossing te versoepelen. Greenpeace komt in actie en brengt de slachters en president Rousseff weer bij de les.

In 2015 doet de Universiteit van Wisconsin nieuw onderzoek. Vier JBS-slachterijen en hun toeleveranciers worden onder de loep gelegd. Nu zijn de resultaten een stuk positiever:

  • JBS heeft zijn beleid duidelijk omgegooid. Vóór de Cattle Agreement had ontbossing geen invloed op het inkoopbeleid, na de overeenkomst wel.
  • Daardoor is nu nog maar 4 procent van de JBS-toeleveranciers verantwoordelijk voor de kap van regenwoud. Vóór de Cattle Agreement ging het om ruim een derde van de leveranciers.
  • Binnen vijf maanden na de afspraken had 60 procent van de JBS-leveranciers zich aangemeld in het landelijk milieuregister. Zo’n registratie was al wettelijk verplicht, maar voor 2009 had slechts 2 procent van de leveranciers hieraan voldaan. Inmiddels zijn bijna alle toeleveranciers van JBS geregistreerd.
  • De Cattle Agreement gaf hiervoor de doorslag: 85 procent van de veehouders heeft zijn land laten registreren om aan JBS te mogen blijven leveren. Nu kan worden gecontroleerd of een boerderij is uitgebreid ten koste van regenwoud. Is een boer in overtreding, dan verliest hij JBS als klant en staat hem een boete te wachten.


De onderzoekers concluderen dat het de overheid in de uitgestrekte Amazone ontbreekt aan pressiemiddelen om het regenwoud daadwerkelijk te beschermen. Doordat Greenpeace de afnemers van runderproducten onder druk zette, waren binnen enkele maanden wél grote veranderingen mogelijk, zelfs in afgelegen gebieden.

Hoe je koeien witwast
De Cattle Agreement is daarmee een belangrijke mijlpaal in de strijd voor de Amazone, maar nog zeker niet het eindpunt. Een groot probleem is de controle van de complexe handelsketen, waarin koeien regelmatig verhuizen: ze worden geboren op een kalfboerderij, verhuizen naar een opfok-ranch en eindigen bij de vetmester. Die laatste verkoopt de koe aan bijvoorbeeld JBS en moet de Cattle Agreement naleven. Maar hebben de boeren verder terug in de handelsketen hun zaakjes ook op orde? Elke stap in deze koehandel is een mogelijkheid voor witwaspraktijken. Greenpeace blijft druk uitoefenen op de slachters om alle betrokken veehouders ontbossingsvrij te krijgen.

Een tweede punt is dat nog niet alle slachters het akkoord hebben ondertekend. Het is nu aan deze slachters én de supermarkten, meubelfabrikanten, mode- en automerken om fout vlees en leer ook uit hun assortiment te schrappen. JBS bewijst dat het kan. Daarnaast blijft voortdurende druk op de Braziliaanse regering nodig, zodat ze eenduidig gaat kiezen voor het behoud van de Amazone.

100 procent ontbossingsvrij
Zorgen dat het resterende woud overleeft, is een van de goedkoopste en snelste manieren om de wereldwijde CO2 -uitstoot te verlagen. Wij gaan daarom, met jouw hulp, voor 100 procent ontbossingsvrije veeteelt.


Meer lezen, kijken en doen!