magazine / september 2015

Nieuwe geluiden tegen oude fossielen

Klimaatmars in Manilla, hoofdstad van de Filippijnen.

Klimaatmars in Manilla, hoofdstad van de Filippijnen.

©Nathaniel Garcia/Greenpeace

Wat doe je als je land onbewoonbaar dreigt te worden? Zet je de koffers klaar, of ga je aan de slag om het te voorkomen? Met de beslissende Klimaattop in zicht kiezen deze eilandbewoners voor het laatste.

‘In juni dit jaar gelastte een Nederlandse rechtbank de regering de CO2-uitstoot veel verder terug te dringen dan ze van plan was.’ Zelda Soriano van Greenpeace Zuidoost-Azië viert in haar blog de overwinning die Urgenda behaalde in de inmiddels wereldberoemde Klimaatzaak. In haar land is het stormseizoen door klimaatverandering veranderd in een periode van nóg zwaardere cyclonen en onvoorspelbare stormen.

Stormseizoen wordt vluchtseizoen
Zelfs met waarschuwingssystemen en overheidshulp zijn arme Filipino’s niet bestand tegen dit extreme weer. In 2014 moesten 3 miljoen mensen hun huis ontvluchten door het natuurgeweld. ‘En dan hebben we het nog niet over het verdriet en de pijn om het verlies van geliefden, van ledematen of van je verstand. Om maar te zwijgen over hun moeizaam vergaarde bezittingen’, schrijft Soriano.
Voor haar is de uitspraak van de Nederlandse rechter een lichtpuntje en een belangrijke steun in de rug van bewegingen die je over de hele wereld ziet opkomen: mensen die grote bedrijven en overheden verantwoordelijk stellen voor de CO2 die ze decennialang hebben uitgestoten.

'Klimaatrechtvaardigheid moet je opeisen'

Mensenrechten onder druk
De klimaatverandering waarvan de Filipino's nu de rampzalige gevolgen ondervinden, 'danken' ze immers vooral aan rijke geïndustrialiseerde landen. De enorme hoeveelheden steenkool en olie die hier sinds de Industriële Revolutie zijn verstookt, zijn de belangrijkste oorzaak van de huidige versnelde opwarming van de aarde.

Klimaatverandering bedreigt de fundamentele mensenrechten van miljarden mensen: het recht op huisvesting, op een gezonde omgeving, op veiligheid… In het ‘rijke westen’ bouwen we dijken tegen de stijgende zeespiegel en irrigatiesystemen voor verdroogde akkers. Veel ontwikkelingslanden hebben daar het geld of de technologische kennis niet voor. Erger nog: natuurrampen kosten deze landen handenvol geld. 'Onze hoop op ontwikkeling en voorspoed is vernietigd', was de emotionele reactie van de president van Vanuatu, nadat cycloon Pam in maart over zijn eiland trok.

De zwaarste lasten op de smalste schouders
In opdracht van de Maladiven, Kenia, Nepal en zeventien andere landen die getroffen worden door de gevolgen van een opwarmende aarde, berekende onderzoeksorganisatie DARA dat klimaatverandering nu al het leven kost aan 5 miljoen mensen per jaar. Volgens DARA’s Climate Vulnerability Monitor 2012 kan dit in 2030 al zijn opgelopen tot jaarlijks 6 miljoen klimaatdoden. Van die slachtoffers valt 90 procent in ontwikkelingslanden. Niet gek dus dat de armere landen samen met burgerinitiatieven en internationale organisaties als Greenpeace willen dat de vervuilers hun verantwoordelijkheid nemen.

De vervuiler betaalt?
Zij eisen onder meer financiële steun aan ontwikkelingslanden om zich te weren tegen de gevolgen van klimaatverandering. Regeringsleiders beloofden die steun tijdens de VN-klimaattop in Kopenhagen (2009). Vanaf 2020 moet er jaarlijks 100 miljard dollar in dit Klimaatfonds terechtkomen, afkomstig van overheden en bedrijven. In de praktijk komen zij maar mondjesmaat over de brug.

Join the Climate Force
Overal ter wereld zetten we politiek en bedrijfsleven onder druk om nú concrete stappen te ondernemen voor het klimaat. Sluit je aan bij de Climate Force en steun:
  • Onderzoek om te laten zien dat de overstap naar schone energie sneller kan.
  • Acties tegen olieboringen bij de Noordpool.
  • Climate Force-supporters die duurzame energie in hun eigen stad willen stimuleren.
  • Harde eisen aan regeringsleiders op de Klimaattop in Parijs.
  • Druk op de Nederlandse regering om de klimaatdoelen te halen.

‘Wereldleiders en overheden hebben de afgelopen jaren bewezen dat ze klimaatverandering niet kunnen oplossen’, zegt Yeb Saño, voormalig VN-klimaatonderhandelaar namens de Filipijnen. ‘Klimaatrechtvaardigheid krijgen we niet op een presenteerblaadje aangeboden, die zullen we moeten opeisen. Organisaties als Greenpeace kunnen ons daarvoor leiderschap, moed en inspiratie geven.’

Een gedeelde toekomst
Greenpeace Zuidoost-Azië initieerde daarom in juni de People’s Declaration for Climate Justice. Op de Rainbow Warrior kwamen eilandbewoners bij elkaar om hun verhalen te delen. Kiribati, waar de zeespiegel vier keer sneller stijgt dan gemiddeld, was vertegenwoordigd, net als de eilandengroep Vanuatu en Tuvalu, het eiland dat naar verwachting binnen 20 jaar onbewoonbaar zal zijn. Aan het eind van een emotionele bijeenkomst tekenden de deelnemers hun verklaring, waarin ze de grote fossiele vervuilers van deze wereld aansprakelijk stellen voor het aanjagen van klimaatverandering.

‘We are not drowning. We are fighting.’
Ook de jongere generaties in kwetsbare landen komen in actie. Activiste en dichteres Kathy Jetnil-Kijiner ontroerde vorig jaar de VN met een voordracht over haar ervaringen met klimaatverandering. In haar thuisland, de Marshalleilanden, organiseert ze nu schoonmaakacties in zee, workshops en protestmarsen. Kleine, lokale acties die jongeren bewustmaken van het dreigende gevaar en ze inspireren om ook hun stem te laten horen.
Bezorgde jongeren uit twaalf verschillende landen hebben zich verenigd in The Pacific Climate Warriors. Vorig jaar blokkeerden ze met hun zelfgebouwde kano’s steenkoolschepen in een Australische haven. Hun boodschap: ‘We are not drowning, we are fighting.’

De weg naar Parijs
Terwijl deze kleine initiatieven vooruitlopen op de grote maatregelen die de VN moet gaan nemen, loopt Yeb Saño ‘zijn’ protestmars. Samen met wisselende medepelgrims trekt hij door Korea, Thailand, Indonesië, langs het Great Barrier Reef, door India, Afrika en Amerika. In oktober begint de People’s Climate March aan haar Europese etappe: van Rome naar de VN-klimaattop in Parijs. ‘Ons ultieme doel is de harten en hoofden van mensen te raken, zodat we de wereld veranderen en de klimaatcrisis afwenden.’

Filipino’s versus Shell c.s.
In de Filipijnen dienden Zelda Soriano en haar collega’s op 22 september een unieke klacht in tegen de 50 grootste fossiele energiebedrijven. Samen met tyfoonslachtoffers, advocaten en ngo’s roepen zij de Filipijnse Mensenrechtencommissie op een formeel onderzoek te starten naar de aansprakelijkheid van giganten als Shell, Chevron en BP voor de huidige klimaatproblemen. ‘We hopen dat de commissie de eerste ter wereld durft te zijn die grote commerciële vervuilers aansprakelijk stelt voor hun bijdrage aan de klimaatcrisis’, zegt Soriano.

Meer lezen, meer doen: