magazine / maart 2016

De psychologie van het groen-doen

Als groen gedrag vanzelfsprekend was voor iedereeen, van politicus tot burger, zou het milieu er een stuk beter voor staan. Waarom vinden mensen het soms zo lastig om milieuvriendelijke keuzes te maken? GPM-redacteur Annemiek Verbeek ging op (zelf)onderzoek uit.

Breng de kinderen met de fiets naar school in plaats van met de auto. Met dit soort korte ritjes bespaar je al snel 310 kg CO2 per jaar per huishouden. Datzelfde spaar je ook uit als je twee dagen per week geen vlees eet.*  *Bron: milieucentraal.nl

Breng de kinderen met de fiets naar school in plaats van met de auto. Met dit soort korte ritjes bespaar je al snel 310 kg CO2 per jaar per huishouden. Datzelfde spaar je ook uit als je twee dagen per week geen vlees eet.*

*Bron: milieucentraal.nl

 Nog voordat we goed en wel op weg zijn, voel ik de eerste regen al door mijn regenjas heen sijpelen. Met een striemende wind tegen fietsen we de twee kilometer naar school, ik binnensmonds en mijn dochters hardop mopperend. ‘Als ik dit van tevoren had geweten, waren we toch met de auto gegaan!’, roep ik gefrustreerd. Oeps. Ik had het me zo voorgenomen toen we (autoloos) vanuit de grote stad verhuisden naar een dorp (met auto) aan de kust: weer of geen weer, we zouden gaan fietsen naar school. Maar met een auto pal voor de deur blijkt het ineens helemaal niet zo eenvoudig om elke dag op de fiets te stappen. De meest kolderieke excuses vullen mijn gedachten: ‘Ach, we hebben heel wat jaren in te halen, qua CO2-uitstoot. We zijn immers ook al dik twee decennia vegetariër, ha!’

 

ONGEMAKKELIJKE WAARHEID

‘Mensen proberen in hun hoofd recht te breien wat krom is, dat is een bekend fenomeen in de sociale psychologie’, zegt Roos Vonk, professor aan de Radboud Universiteit en auteur van het boek over gedragsverandering ‘Je bent wat je doet’. ‘We voelen ons vaak ongemakkelijk bij ons gedrag en zoeken uitwegen die ons “ontslaan” van verantwoordelijkheden. Voor jou is de auto pakken gelukkig nog geen ingesleten gewoonte. Zodra dat wel zo is, is gedrag veel lastiger te veranderen. Dat geldt zeker voor milieugedrag, omdat je niet direct het effect ziet van je keuze. Daarom is het zo belangrijk om jezelf te belonen. In plaats van te balen als je natgeregend op school aankomt, kun je denken aan het positieve effect van fietsen op het milieu of je conditie.’

‘Vervang je vaste riedel door een nieuwe’

 

GEHEUGENSTEUNTJE

We handelen vaak op de automatische piloot. Niet zo gek dus dat het soms lastig is om het ‘groene’ te doen, ook als we rationeel doordrongen zijn van de noodzaak. Vonk: ‘Gedragsverandering vereist bewuste aandacht. Gewoontes en “riedels”, de associaties die je brein automatisch maakt, moeten opnieuw gevormd worden. Vervang de riedel in je hoofd “Ik ga naar mijn werk en dan neem ik de auto” door de gedachte “Is het vandaag fietsweer?”. Of, beter nog: wen je aan om altijd de fiets te pakken. Het ontstaan van een nieuwe gewoonte kost tijd, dus in het begin moet je je hoofd erbij houden. Of verander dingen in je omgeving waardoor je eraan denkt. Parkeer je fiets bijvoorbeeld recht voor je auto, dat werkt perfect als geheugensteuntje.’

BEÏNVLOEDEN OP MAAT

De een doet al zijn boodschappen bij de biowinkel, gaat autoloos door het leven en compenseert al zijn CO2-uitstoot. Een ander kan de verleiding van een stukje vlees niet weerstaan en is enorm gehecht aan die oude dieselauto. De verschillen tussen mensen zijn groot, óók als ze weten hoe urgent het klimaatprobleem is. Als je het gedrag van een ander wilt beïnvloeden, kun je niet met een één-pot-natverhaal aankomen, zegt gedragswetenschapper en duurzaam ondernemer Egon de Bruin. ‘Mensen vinden je al snel een moraalridder. Dat maakt het extra lastig om ze op hun gedrag aan te spreken. Ngo’s en overheden moeten daarom exact weten welk gedrag ze willen veranderen, en hun doelgroep goed kennen. Een bekend voorbeeld is dat van een Britse gemeente die haar inwoners wilde overhalen hun dak te isoleren. Daarvoor was eerst weinig animo, maar wat bleek? Mensen waren huiverig om hun zolder op te ruimen. Toen de gemeente een zolderopruimservice introduceerde, bleken mensen ineens wel bereid om mee te doen.’

LEES VERDER>