magazine / maart 2017

Op de rem tegen klimaatverandering

©IStock

'Ik reis, dus ik ben' lijkt het adagium van de moderne homo sapiens. Maar vliegen, varen en rijden zoals we nu doen, kan echt niet meer als we klimaatverandering serieus nemen. Hoe dan wel? Greenpeace, Milieudefensie en Natuur & Milieu lieten het uitzoeken. 

Willen we dat de aarde niet meer dan 1,5 °C opwarmt, dan moet op 1 januari 2025 de Nederlandse CO2-uitstoot van alle treinen, vliegtuigen, (vracht)auto's en schepen in één keer nul zijn.

Laat die zin even tot u doordringen. Als we de manier waarop we mensen en goederen vervoeren niet veranderen en ons klimaatbeleid niet aanpassen, is ons zogeheten CO2-budget over acht jaar op. Alle CO2 die we daarna nog uitstoten, draagt eraan bij dat de aarde méér dan 1,5 °C warmer wordt. Tot zo ver het doemscenario. Want we leven in 2017 en hebben nog wat resttijd om de uitstoot van CO2 geleidelijk terug te dringen. Onafhankelijk onderzoeksbureau CE Delft rekende voor ons uit wat dit voor de sector mobiliteit in Nederland betekent. Waar zitten de knelpunten? En waar de oplossingen?

Sommige beleidsmaatregelen voor auto's, zoals de kilometerheffing, liggen politiek extreem gevoelig, maar zijn onontkoombaar 

DE AMBITIES VAN PARIJS

'Blijf ruim onder de 2 °C temperatuurstijging en streef naar 1,5 °C', spraken meer dan 190 regeringleiders eind 2015 af in Parijs. Dat akkoord heeft grote consequenties. 'Tot die tijd was 2 °C het uitgangspunt van beleidsmaatregelen; een halve graad verschil lijkt misschien weinig, maar vereist een veel radicalere aanpak', zegt projectleider Anco Hoen van CE Delft. 'We moeten meer bereiken in steeds minder tijd. Uit ons onderzoek blijkt dat het kán. Maar alleen als we de CO2-uitstoot van de sector mobiliteit heel snel omlaag krijgen.'

Tot nu toe ontsprongen de lucht- en scheepvaart goeddeels de dans. Zowel in Nederland als op internationaal niveau telt de uitstoot van deze sectoren niet mee bij klimaatdoel-stellingen, terwijl ze goed zijn voor ruim een kwart van de Nederlandse CO2-uitstoot! Zelfs in het Energieakkoord (2013) werden deze sectoren niet meegenomen. Anco: 'Doe je dat wel, dan komt de totale uitstoot van de mobiliteitssector in Nederland niet uit op 18, maar 27 procent.' We hebben dus de twee grootste viespeuken uit die sector bijna volledig buiten schot gelaten. Daar valt enorme CO2-winst te boeken: met Schiphol als derde grootste Europese luchthaven en Rotterdam als grootste zeehaven in Europa hebben we twee grote vervuilers binnen onze grenzen.

LOBBYEN MET LUCHTFIETSERIJ

'Deze sectoren wisten zich altijd onder de regels uit te manoeuvreren', zegt Greenpeace-campagneleider Joris Wijn-hoven. 'Voor een deel doordat het lastig is de CO2-uitstoot van vliegtuigen en internationale containerschepen toe te schrijven aan één land, omdat ze grote afstanden afleggen. Maar het is vooral het bewijs van hun zeer succesvolle lobby. Zo beloofden ze de CO2-reductie zelf op vrijwillige basis te regelen, de markt zou met nieuwe technologische snufjes komen... Allemaal luchtfietserij: vliegtuigen worden weliswaar zuiniger, maar dat effect wordt teniet gedaan door de stijgende hoeveelheid vliegkilometers. Vliegen is absurd goedkoop: de milieukosten zijn niet doorberekend in de prijs, er zit geen btw op tickets en geen accijns op kerosine.'

De onderzoekers bij CE Delft schrijven in hun onderzoek de helft van de CO2-uitstoot van vliegtuigen en zeeschepen die ons land aandoen, toe aan Nederland. 'Dat is pittig, maar we verdienen ook flink aan bijvoorbeeld alle over-stappers op Schiphol en aan de containeroverslag in onze havens. Dan is het terecht dat we ook een evenredig deel van de uitstoot voor onze rekening nemen.' LEES VERDER > 

HET EISENPAKKET BIJ 1,5 °C TEMPERATUURSTIJGING
Nieuwe personen- en bestelauto’s moeten vanaf 2018 volledig emissievrij zijn. Het volledige wagenpark stoot in 2023 geen CO2 meer uit (in 2017 verkochte auto’s moeten dus in vijf jaar worden afgeschreven).

Ook nieuwe vrachtwagens moeten in 2018 volledig emissievrij zijn en de in 2017 nog verkochte vrachtauto’s mogen slechts vijf jaar in Nederland rondrijden. Dit betekent dat ook het volledige vrachtwagenpark in 2023 geen CO2 meer uitstoot.

In 2017 moet de overheid een kilometerheffing invoeren die in combinatie met andere maatregelen het wegverkeer met 25 procent beperkt. Alternatieven voor autogebruik, zoals (elektrisch) fietsen en het openbaar vervoer worden hierdoor aantrekkelijker.


De CO2-uitstoot van vliegtuigen en zeeschepen neemt vanaf 2020 jaarlijks af met 2 procent, door efficiencyverbetering of door een vermindering van het aantal vlieg- en scheepvaartbewegingen. Hierdoor daalt de CO2-uitstoot tot en met 2050 met circa 80 procent.


In 2035 bestaat 45 procent van de resterende energievraag van lucht- en zeevaart uit klimaat-neutrale (bio)brandstoffen. Overige verkeersbronnen zoals binnenvaart, mobiele werktuigen en tweewielers worden per jaar 5 procent zuiniger.

Bron: CE Delft,Klimaatbeleid voor mobiliteit op de kaart 
Samenvatting: Mobiliteitsvisie - op weg naar een duurzame vervoerssector in 2030