magazine / juni 2017

LANG LEVE DE BATTERIJ?

©Greenpeace

Om optimaal van zonne- en windenergie te profiteren moeten we slimmer omgaan met stroom: meer delen, meer marktwerking en meer opslagcapaciteit voor opgewekte stroom. Is de batterij de ‘missing link’ die de energierevolutie kan versnellen?

Aan zon geen gebrek op het tropische eiland Kauai, onderdeel van Hawaii. De perfecte plek voor zonnepanelen dus. En die liggen er ook, in groten getale op vrijwel alle daken. Toch gebruiken de krap 68.000 inwoners samen ruim 6 miljoen liter diesel per jaar. Waarom? Omdat er tot voor kort amper opslag mogelijk was voor alle zonnestroom die werd opgewekt. Zodra de duisternis zijn intrede deed, was het eiland voor zijn elektriciteit afhankelijk van stinkende en vervuilende generatoren.

Tot nu. Want elektrische autogigant Tesla installeerde onlangs een ‘batterijboerderij’ met 52 MWh opslagcapaciteit op Kauai; genoeg om het hele eiland ook in de avonduren te voorzien van schone stroom die overdag is opgewekt. Een energierevolutie in het klein. Is zoiets ook op wereldschaal denkbaar?

Als het aan Tesla-voorman Elon Musk ligt wel. In de woestijn van de Amerikaanse staat Nevada bouwt het bedrijf aan een reusachtige batterijfabriek. Een vergelijkbare fabriek wil Musk ook in Europa bouwen (of twee, of zelfs drie: aan ambities geen gebrek). Een slimme zet, want de batterij bepaalt voor 40-60 procent het prijskaartje van een elektrische auto. Massaproductie betekent dat de prijs per batterij daalt. Op die manier kan Tesla een elektrische auto op de markt brengen die ook voor de ‘gewone’ mens betaalbaar is én levert het bedrijf een belangrijke bijdrage aan de opslag van schone energie.

BROODNODIG

Het euvel van schone energie is namelijk dat er op sommige momenten teveel geproduceerd wordt (als de wind hard waait en de zon fel schijnt) en soms te weinig. Om dit probleem het hoofd te bieden, zijn volgens Joris Wijnhoven, campagneleider Klimaat en Energie bij Greenpeace, drie dingen belangrijk:

+ Meer stroomverbindingen met andere landen. Het waait immers altijd wel ergens. Nederland heeft al veel hoogspanningsleidingen die de grens overgaan, maar er moeten er nog meer komen.

+ Gereguleerde marktwerking. Voor u als consument ligt de stroomprijs vast, terwijl de waarde van duurzame stroom afhankelijk is van de hoeveelheid wind of zon die op dat moment beschikbaar is. In de toekomst heeft iedereen software in huis die het meest gunstige moment bepaalt om bijvoorbeeld de wasmachine te starten. Zo wordt uw vraag afgestemd op het moment dat de stroom voorradig en goedkoop is.

+ Opslag van opgewekte stroom in batterijen, zoals die van Tesla.

In Nederland is met name windenergie onmisbaar voor het slagen van de energierevolutie die zo hard nodig is. Joris: ‘Op basis van de Nationale Energieverkenning kun je zien dat in 2023 een derde van onze stroom afkomstig is van windenergie.’ In combinatie met zonnestroom kunnen we in Nederland in 2030 al onze stroom schoon opwekken, schat hij. Zon en wind vullen elkaar immers perfect aan: in de maanden dat het warm en zonnig is, hebben windmolens minder werk dan in de seizoenen dat de lucht grauw en grijs kleurt.

‘Het kan ons daarom niet snel genoeg gaan met de ontwikkelingen zoals die van Tesla,’ zegt Joris. ‘Op de oliemaatschappijen na zijn er alleen maar winnaars. Stel je ook eens voor wat duurzame energiebronnen in combinatie met zo’n batterij kunnen betekenen voor de 1,3 miljard mensen die nu geen elektriciteit hebben, omdat ze te arm zijn en in afgelegen gebieden wonen. ’s Avonds licht in huis, computers op school, kleine bedrijfjes die opbloeien, waterpompen voor irrigatie... De mogelijkheden zijn eindeloos.

VIES IMAGO

Maar wacht eens even. De batterij is toch een giftig ding waarvan we al decennialang horen dat we het ab-so-luut niet bij het gewone afval mogen weggooien? ‘In batterijen zitten inderdaad veel zware metalen die je niet in de sloot achter je huis wilt hebben’, zegt Wijnhoven. ‘Daarom is die recycleboodschap ook zo belangrijk. Ten opzichte van olie hebben batterijen een heel belangrijk voordeel: we kunnen een groot deel van de grondstoffen opnieuw gebruiken.’ Voor het maken van een batterij zijn wel natuurlijke grondstoffen nodig. Nikkel en kobalt bijvoorbeeld, maar ook lithium, koper, aluminium, koper en fosfor. Groot probleem is dat de winning van deze grondstoffen vaak gepaard gaat met grove mensenrechtenschendingen en milieuvervuiling. Dat gebeurt ook - en op veel grotere schaal - in de olie- en kolenindustrie, maar dat doet niets af aan deze negatieve kanten van de huidige batterij. LEES VERDER>