magazine / maart 2018

Terug naar de Zuidpool

©Christian Aslund/Greenpeace

Bijna 27 jaar geleden werd het continent Antarctica uitgeroepen tot natuurreservaat. Maar de zeeën rond de Zuidpool zijn nog altijd onvoldoende beschermd. Greenpeace duikt naar de bodem van de ijskoude Weddellzee om daar verandering in te brengen.

TEKEN DE PETITIE Ja - Yes - Oui - Si - Da - Shì: ik teken voor het grootste beschermde zeegebied ter wereld!


Januari 2018. Het is de warmste tijd van het jaar voor het zuidelijk halfrond. Zelfs nu komt de temperatuur in het Zuidpoolgebied nauwelijks boven het vriespunt. De bemanning van de Arctic Sunrise waagt zich alleen in dikke truien en winddichte jassen op het dek. De kleine adéliepinguïns op de bevroren kust kijken onverstoord toe hoe de ijsbreker langsglijdt. Met hun waterdichte verenkleed en dikke speklaag zijn zij goed bestand tegen het klimaat op het koudste en winderigste continent op aarde. Op het schip doen biologen John Hocevar en Susanne Lockhart enthousiast verslag van hun eerste duik naar de zeebodem in de kleine rode Greenpeace-onderzeeër. ‘Het was gewoon ongelofelijk. De hele zeebodem is een tapijt van leven, dat had ik echt niet verwacht.’

WERELDPARK ANTARCTICA

Ruim dertig jaar geleden was Greenpeace hier ook. We openden toen ‘World Park Antarctica’, ons antwoord op de vervuiling en de run op grondstoffen in het gebied. Vijf jaar bivakkeerden vrijwilligers in dit basiskamp en lieten de bewoonde wereld weten wat er speelde in dit verre, onzichtbare gebied. Ze wisten onder meer te voorkomen dat Frankrijk een broedgebied van pinguïns opblies voor de aanleg van een landingsbaan. Na een campagne van zeven jaar waren de leden van het internationale Antarcticaverdrag overtuigd. Het verdrag werd in 1991 uitgebreid met een milieuprotocol dat (vanaf 1998) vijftig jaar lang alle winning van delfstoffen op land verbiedt. Wij blij, pinguïns blij.

Die overwinning betekende niet het einde van onze aandacht voor Antarctica. Want de bescherming in het verdrag geldt voor het land en de ijsplateaus, maar niet voor de omringende oceanen. Daar krioelt het letterlijk van het leven. Naast pinguïns leven er dolfjnen, orka’s, bultruggen en grote scholen vissen. Blauwe vinvissen, met hun 30 meter de grootste dieren op aarde, komen in de zomer naar de Zuidpool om zich tegoed te doen aan krill. Deze garnaalachtige schaaldiertjes worden niet veel groter dan een mensenduim, maar vormen de hoeksteen van het ecosysteem. Elk dier in het Zuidpoolgebied voedt zich met krill of met een prooi die krill eet. Een beetje vinvis heeft zo’n 4.000 kilo krill per dag nodig om zijn vetreserves aan te vullen. Niet voor niets werd in 1980 een aparte Zuidpoolzee Commissie (CCAMLR) opgericht, met als belangrijkste doel: de krillstand gezond houden.

De krillvisserij probeert volledige bescherming te voorkomen

OKTOBER 2018 GEBEURT HET

Krill is namelijk een populair doelwit van de commerciële visserij. Ook de opwarming van de zeeën door klimaat- verandering bedreigt de krill, vrezen specialisten in de Zuidpoolzee Commissie. Omdat krill zo’n onmisbare schakel is in het ecosysteem, heeft de commissie de vangst van krill (voorlopig) al beperkt. In oktober 2018 besluit ze of de Weddellzee, een gebied 43 keer zo groot als Nederland, beschermd gebied wordt. Deze zee zit niet alleen vol krill, maar is ook de thuisbasis van 300.000 Antarctische stormvogels en een derde van alle keizerpinguïnkuikens kruipt hier uit zijn ei.

Met haar 1,8 miljoen km2 kan dit het grootste beschermde natuurgebied ter wereld worden. Voorwaarde is wel dat alle leden unaniem voor stemmen en dat kan een probleem worden. Er zijn namelijk landen met grote visserijbelangen in dit gebied die niet zo enthousiast zijn. De vraag naar de schaaldiertjes neemt toe. Ze worden over de hele wereld verwerkt tot voer voor kweekvissen en katten- en hondenbrokken. De meest winstgevende toepassing zijn voedingssupplementen als omega 3-olie. De krillvisserij probeert nu volledige afsluiting van de Weddellzee te voorkomen. ‘De sector lijkt vastberaden om te lobbyen tegen bescherming van de zeeën in dit gebied’, vertelt Hocevar. ‘En ik weet hoe moeilijk het is om oceaanbehoud voor elkaar te krijgen als de rijke en goed georganiseerde visindustrie zich daartegen verzet.’ Lees verder >> 

ANTARCTICA: OOK EEN BEETJE VAN NEDERLAND?

Wist je dat Antarctica het enige continent ter wereld is dat geen inheemse menselijke bewoners kent? Toch hebben mensen er flinke sporen achtergelaten. Het gebied is al decennia een geliefde plek voor weten-schappers, militaire tests en commerciële exploratie. Onderzoeksstations produceerden en dumpten hier grote hoeveelheden afval. Bij het Amerikaanse station McMurdo draaide zelfs tien jaar lang een kleine kernreactor. Dankzij het milieuprotocol van 1991 gaan landen inmiddels zorgvuldiger



met het gebied om. Dit protocol hoort bij het Antarcticaverdrag uit 1959 dat het land en ijsplateaus moet beschermen tegen nucleaire en militaire activiteiten en nieuwe territoriale claims. Ook Nederland is een consultatieve partij in het Antarctica- verdrag en toetredend lid van de Zuidpoolzee Commissie. Ons land doet eigen onderzoek in het gebied, onder meer naar het effect van klimaatverandering op mariene ecosystemen.