Wat wilde Greenpeace in 2011?
Hoe realiseren we een schone, groene toekomst en stoppen we klimaatverandering? Om een stapje dichter bij het realiseren van deze langetermijndoelen te komen, wilden we in 2011 onder andere:
• de investeringen in schone energie stimuleren;
• nieuwe én bestaande vervuilende kolen- en kerncentrales de voet dwars zetten.
Resultaten
De ramp in het Japanse Fukushima leert ons dat kernenergie nooit helemaal veilig is. Binnen een week na de ramp stelde minister Verhagen dat hij toch echt nog een nieuwe kerncentrale wilde in Nederland. De verontrustende resultaten van het Greenpeace-onderzoek in Fukushima toonden des te meer aan dat een tweede Nederlandse kerncentrale er beter niet kan komen: de gevolgen van een ramp zijn niet te overzien. Bovendien wil minister Verhagen kernafval in Nederlandse bodem opslaan. Nog voor het eind van het jaar gaven 70 van de circa 120 Nederlandse gemeenten met een daarvoor geschikte bodemstructuur aan hier niets voor te voelen. Ons werk wierp zijn vruchten af: energiebedrijf Delta wilde eigenlijk eind 2011 miljoenen investeren voor de vergunningaanvraag voor de bouw van de nieuwe kerncentrale, maar stelde dit besluit enkele maanden uit omdat het geen investeerders vond. Dit uitstel betekent een goede kans op afstel. Dat zou betekenen dat we verschoond blijven van duizenden tonnen extra kernafval, dat zo’n 240.000 jaar radioactief blijft. Daar komt bij dat de kans op ondergrondse opslag ook afneemt.
Plannen nieuwe kerncentrale in de ijskast
Ten tijde van het schrijven van dit jaarverslag werd bekend dat energiebedrijf Delta de plannen voor de tweede kerncentrale niet enkele maanden, maar zelfs een aantal jaren in de ijskast heeft gezet. Kort daarop legde minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie alle activiteiten voor de vergunningsaanvraag stil. Inmiddels hebben al 80 gemeenten aangegeven geen kernafval te willen opslaan.
Mooie resultaten, maar van een ‘Energiewende’ zoals in Duitsland is geen sprake. Na Fukushima is er veel maatschappelijk protest in Duitsland ontstaan, mede door Greenpeace. De regering Merkel heeft in de wet vastgelegd dat alle Duitse kerncentrales de komende tien jaar dichtgaan, terwijl Duitsland vasthoudt aan de doelstelling om de CO2-uitstoot van de energievoorziening drastisch terug te brengen. In Duitsland vindt de komende tien jaar dus een echte energierevolutie plaats, met alle innovatie, groene banen en milieubescherming als gevolg. Hier kan Nederland een voorbeeld aan nemen, want onze regering houdt niet alleen vast aan investeren in kernenergie, maar ook in vervuilende kolencentrales.
We voerden actie tegen de bouw van vijf nieuwe kolencentrales in Nederland. Met succes: de campagne van Greenpeace en andere organisaties leidde ertoe dat Nuon voorlopig een streep zette door de bouw van zijn kolencentrale in de Eemshaven. In de onderhandelingen die volgden ging Greenpeace akkoord met het afbouwen van de gascentrale van Nuon en het minstens vijf jaar uitstellen van de kolencentrale. Komt de kolencentrale er toch, dan mag die niet meer uitstoten dan een gascentrale. Zodra Nuon overweegt toch te investeren in de kolencentrale, mag Greenpeace de plannen inzien en een advies uitbrengen. Het geeft ons de mogelijkheid om de Raad van Commissarissen van Vattenfall, eigenaar van Nuon, te overtuigen om te investeren in schone energie.
Ook een geplande kolencentrale van C.GEN in Rotterdam ging niet door. Helaas gaan Essent, E.ON en Electrabel stug door met de bouw van hun centrales. Eén rechtszaak verloren we dit jaar. Alle centrales mogen volgens de Raad van State giftige stoffen uitstoten, ondanks dat Nederland daardoor waarschijnlijk de Europese normen overschrijdt. Een andere zaak wonnen we: de natuurvergunning van de kolencentrale in aanbouw van Essent is vernietigd. Toch mag het bedrijf met een gedoogvergunning van de provincie Groningen vooralsnog doorbouwen. Maar om de centrale in gebruik te nemen moet Essent wel een nieuwe vergunning aanvragen. Het is maar de vraag of dat lukt.
Al met al stijgt de CO2-uitstoot in Nederland, ongeacht alle mooie internationale en Europese afspraken die Nederland aanging. Geen wonder dat Nederland internationaal gezien een steeds onbetrouwbaarder naam krijgt.
Hoe hebben we dat bereikt?
Om onze doelen te bereiken, lieten we onderzoek uitvoeren, traden we in overleg met bedrijven en politici, en voerden we actie tegen vuile en vóór schone energie. Met een onlinepetitie en een grote manifestatie op de Dam in Amsterdam gaven Nederlanders aan ‘schoon genoeg van kernenergie’ te hebben. Aan het einde van het jaar kon iedereen een megaton kernafval winnen in onze ‘kernafvalloterij’. In het Japanse Fukushima deden we stralingsonderzoek om de gevolgen van de ramp in de kerncentrale in kaart te brengen. We voerden rechtszaken tegen de kolencentrales in aanbouw in de Eemshaven door de vergunningen aan te vechten bij de Raad van State. Ook maakten we bewoners in de buurt zich ervan bewust dat wellicht CO2 bij hen in de grond opgeslagen zou worden en vroegen we mensen weg te gaan als klant bij Nuon en Essent. Toen Essent, zonder vergunning, toch doorging met de bouw van zijn kolencentrale kwamen we in actie.
Samenwerking
In het verband van onze wereldwijde organisatie werkt Greenpeace Nederland samen met Greenpeace-collega’s in andere landen. Daarnaast werken we in onze campagnes en andere activiteiten samen met tal van organisaties. In de coalitie ‘Schoon genoeg van kernenergie’ werkten we samen met een groot aantal bondgenoten: Borssele2Nee, DWARS, JMA (Jongeren Milieu Actief), Partij voor de Dieren, Nederland 2050, VEDAN (organisatie tegen uitbreiding Urenco in Almelo), Vrouwenvoorvrede, Green Cross, Milieudefensie, Laka, Natuur en Milieufederaties, ROOD, PINK!, Natuur & Milieu, 4C (Concerned Citizens against Climate Change), Stroom Naar De Toekomst, SP, GroenLinks, WISE (World Information Service on Energy), Urgenda, PvdA, WECF (Women in Europe for a Common Future), XminY en NVMP (Nederlandse Vereniging voor Medische Polemologie).
Om de bouw van nieuwe kolencentrales tegen te houden, werkten we samen met: Natuur & Milieu, de Waddenvereniging, de Natuur en Milieufederatie Groningen, Vereniging Zuivere Energie en Co2ntramine.
Campagne uitgelicht: Strijd tegen een nieuwe kerncentrale
Energiebedrijf Delta wilde een nieuwe kerncentrale bouwen in Nederland die tot vijf keer zo groot zou worden als de bestaande kerncentrale in Borssele (zie kader). De nucleaire ramp in Fukushima toont aan dat het altijd mis kan gaan met kernenergie en dat de gevolgen dan niet te overzien zijn. In Japan kunnen duizenden mensen uit de evacuatiezone de komende tientallen jaren niet terug naar hun huis en ook buiten deze zone zijn er nog grote gebieden waar te hoge stralingsniveaus worden gemeten. In de komende decennia moet blijken hoeveel mensen ziek worden als gevolg van de kernramp.
Kernenergie hebben we helemaal niet nodig. We kunnen nu al overstappen op wind- en zonne-energie. Met vijfentwintig andere organisaties startten we een coalitie en organiseerden we een grote manifestatie op de Dam in Amsterdam, waar 10.000 mensen demonstreerden tegen de plannen van Delta voor een nieuwe kerncentrale in Nederland. Ruim 100.000 mensen tekenden de onlinepetitie van de coalitie, waarmee ze aangaven dat ook zij ‘schoon genoeg van kernenergie’ hebben. In april bleek uit een opinieonderzoek dat 51 procent van de Nederlanders tegen kernenergie is. In juni blokkeerden actievoerders een risicovol transport van kernafval. In oktober wilden we ruchtbaarheid geven aan een tweede transport door een ballon voor de trein te plaatsen. Het werd voortijdig ontdekt, waardoor de actie niet doorging.
Minister Verhagen wil kernafval in Nederlandse bodem opslaan, maar weigert te vertellen waar. Greenpeace achterhaalde op basis van Verhagens criteria dat 120 gemeenten hiervoor in aanmerking komen en organiseerde aan het eind van het jaar de ‘kernafvalloterij’: Win een megaton. Hierbij maakten deelnemers kans op een ton. Een ton kernafval welteverstaan. We informeerden de wethouders en inwoners van de gemeenten die mogelijk in de prijzen vallen en riepen hen op Verhagen te laten weten niet van het afval gediend te zijn.
Ophef over Greenpeace-actie
Op dinsdag 11 oktober vertrok een kernafvaltransport vanuit Borssele naar het Franse Cap la Hague. Om hiertegen te protesteren, verstopten actievoerders van Greenpeace enkele dagen eerder een ballon in de vorm van een kernafvalvat bij het spoor. Die zou zich, als de trein nog stilstond, automatisch vullen en het gevaarlijke transport staande houden. Het liep anders: een van de actievoerders werd door de politie in de kraag gevat en de actie ging niet door. De Telegraaf blies de actie vervolgens op tot grote proporties: de krant publiceerde een groot verhaal dat Nederland ternauwernood aan een kernramp was ontsnapt. Niet door het - inderdaad levensgevaarlijke - transport, maar door onze actie. PVV en VVD stelden kamervragen en stelden onze goededoelenstatus (ANBI) ter discussie. We reageerden snel om de media glashelder te maken dat niet onze ballon, maar juist de vele transporten van kernafval door dichtbevolkte gebieden gevaarlijk zijn. Het radioprogramma Argos maakte een feitelijke reconstructie en de rechter-commissaris oordeelde dat ons protest het transport geen moment in gevaar had gebracht. Ook de politieke storm-in-een-glas-water kwam tot bedaren door uitleg en overleg met politiek en maatschappelijke organisaties. De ANBI-motie ging van tafel. Deze mediahype bevestigt voor ons dat we écht invloed hebben: we zaten mensen die een tweede kerncentrale willen in de weg, wat tot uiting kwam in deze mediahype.
De kernramp in Fukushima
Op 11 maart werd Japan getroffen door de zwaarste aardbeving in de geschiedenis van het land. De tsunami die erop volgde, was desastreus. De kerncentrale Fukushima, ten noorden van Tokio, raakte zwaar beschadigd. De Japanse overheid en Tepco, de eigenaar van de centrale, bleken totaal niet voorbereid op een ramp van een dergelijke omvang. Ze gaven weinig en vaak onjuiste informatie over de gebeurtenissen. In plaats van de bevolking te beschermen tegen de nucleaire straling, verhoogde de Japanse overheid de toegestane stralingsniveaus tot ver boven de internationale standaarden. De officiële regeringsadviseur voor gezondheidsrisico’s door straling stelde de Japanners gerust met de woorden: ‘Wanneer u blijft glimlachen, zal de straling geen effect op u hebben’. Greenpeace-stralingsdeskundigen gaven de Japanse bevolking toegang tot onafhankelijke en betrouwbare informatie over omvang en gevolgen van de ramp, zodat zij zich beter konden beschermen tegen de radioactieve straling. We voerden onder andere stralingsonderzoek uit op speelplaatsen en in scholen, en testten zeewier en vis, een belangrijk bestanddeel van Japanse voeding. Ook bekritiseerden we de ontsmettingsoperatie van de Japanse overheid: tot nu toe zijn amper radioactief besmette huizen schoongemaakt om er weer veilig te kunnen wonen.
Toekomst
Ook in 2012 blijven we ons inzetten voor een schone energievoorziening. We zetten onze strijd voort tegen alles wat deze hoogst noodzakelijke en goed mogelijke transitie in de weg staat. We laten een jaar na dato de gevolgen van de kernramp in Fukushima zien en maken duidelijk dat een dergelijk scenario zich ook in Nederland of omringende landen kan voltrekken. We tonen aan dat wind- en zonne-energie goede en betaalbare alternatieven zijn voor kolen- en kerncentrales. In 2012 gaan we bedrijven betrekken bij onze schone-energiecampagne, omdat zij de overgang mogelijk kunnen maken. En zolang Essent, E.ON en Electrabel doorgaan met de bouw van hun centrales, gaat Greenpeace door met het voeren van campagnes om die bouw tegen te houden.