Duurzame landbouw

© Hernan Aquirre/GP

Op de Nederlandse akkers staan nog steeds geen genetisch gemanipuleerde gewassen, en dat is goed nieuws. Wel zijn er enkele proefvelden met gentechteelt, groeit de druk door buitenlandse bedrijven om gentechnologie grootschalig op de akkers in te zetten en is veel van het geïmporteerde veevoer van soja en maïs inmiddels genetisch gemanipuleerd. Bovendien brengt het wereldwijde intensieve gebruik van bestrijdingsmiddelen de landbouw van de regen in de drup. Resistent geworden insecten en onkruid dwingen boeren steeds meer gif te spuiten. Greenpeace blijft zich daarom meer dan ooit inzetten om ons langetermijndoel te bereiken: geen gemanipuleerde gewassen, maar duurzame landbouw zónder chemicaliën en mét slimme, gentechvrije gewasveredeling en biodiversiteit.

Wat wilde Greenpeace in 2012?

Hoe houden we gemanipuleerde gewassen buiten de deur terwijl het Europese gentechbeleid volop in ontwikkeling is? In 2012 wilden we:

•    strengere voorschriften voor gentechgewassen in Europa en wereldwijd;
•    telen van gentechgewassen in Nederland voorkomen;
•    draagvlak vergroten tégen genetische manipulatie en vóór duurzame landbouw in Europa en wereldwijd.

Resultaten

Twenty-seven Greenpeace activists (one for each EU member state) protest outside the European Commission headquarters. Greenpeace is protesting against the introduction and cultivation of new GM (genetically modified) crops in Europe that could increase herbicide use by up to 15 times.  Activists deliver this 'toxic warning' to the  European Commission, concluding an eight-city tour of Europe alerting citizens, farming communities and decision-makers of the impending threat. In the picture one of the activists carries a sign reading "GM crops = 800% more glyphosate herbicide".In 2012 wierp het aanhoudende verzet van boeren, consumenten en politici tegen gemanipuleerde landbouwgewassen zijn vruchten af: gentechgigant BASF maakte bekend te stoppen met de commercialisering van de teelt van gentechgewassen in Europa. Greenpeace voerde al heel lang campagne tegen de komst van de gemanipuleerde aardappels van BASF. Ook in andere landen groeit het besef dat het anders moet. Zo liet de Chinese overheid weten dat het land de teelt van gentechgewassen voorlopig in de koelkast zet; een groot succes van ons kantoor in China. In onze strijd tegen de risicovolle introductie van gentechmaïs in Mexico – waar maïs oorspronkelijk vandaan komt –, kregen we in februari steun van Olivier de Schutter, speciaal rapporteur van de VN op het gebied van voedselzekerheid. Hij vindt de risico’s te groot en noemt dergelijke maïs nutteloos voor Mexicanen. Gentechmaïs levert enkel en alleen bedrijven als Monsanto veel geld op.

Ook in Nederland werd een mooi resultaat gevierd: de gemeente Nijmegen liet in haar bestemmingsplan de eerste gentechvrije zone van Nederland vastleggen. Terwijl Brussel twijfelt over gentech, hebben in Europa al ruim 450 regio’s, provincies en gemeenten dit soort gentechvrije zones ingesteld. Het doel: de lokale landbouw en de natuur beschermen. Greenpeace wisselt kennis en ervaring uit met organisaties en besturen die zelf aan de slag willen om hun gemeente of provincie gentechvrij te verklaren.

We verzetten ons tegen de toelating van Roundup Ready-maïs, de gentechmaïs van Monsanto in Europa. Greenpeace voerde in 2012 rechtszaken met betrekking tot het toelaten in Nederland en Europa van glyfosaat, de ‘werkzame stof’ in Roundup. Onafhankelijke wetenschappers wijzen op grote gevaren van glyfosaat voor mens, milieu en natuur. ‘De Groene Grieten’, twee journalisten die voor Greenpeace online verslag doen van milieumisstanden, stelden in hun allereerste item Roundup aan de kaak. Zij vroegen zich af waarom de gemeente Amsterdam het nog steeds gebruikt voor het bespuiten van stoepen en schoolpleinen. Samen met lokale groepen voerde Greenpeace Nederland campagne tegen het gebruik van dit onkruidgif. Staatssecretaris Atsma van Infrastructuur en Milieu kondigde uiteindelijk een verbod aan voor het gebruik van Roundup op stoepen en speelplaatsen in Nederlandse gemeenten. Een stap in de goede richting, hoewel het nog een hele tijd duurt voor het verbod werkelijk van kracht is. Vooralsnog mag het in de landbouw nog wel kwistig gebruikt worden. En het toelaten van commerciële teelt van Roundup Ready-maïs is helaas ook nog niet van de baan.

Samen met Varkens in Nood lanceerden we de SuperWijzer, een app waarmee de consument zelf in de supermarkt kan opzoeken hoe dier- en milieu(on)vriendelijk een product is. De SuperWijzer werd binnen een week meer dan 25.000 keer gedownload. In het laatste kwartaal is de SuperWijzer vervangen door QuestionMark, een app, website en wiki met inmiddels 19.000 producten.

Het mede door Greenpeace opgezette Pieperpad, een route langs Nederlandse biologische aardappelboeren, kreeg ook in 2012 weer de nodige aandacht. Bijvoorbeeld door het Pieperpadfeest en als onderdeel van smaaklessen op basisscholen, waarbij kinderen leren over gezond en smaakvol voedsel.

Hoe hebben we onze resultaten behaald?

Om duurzame landbouw te realiseren, gingen we in gesprek met bedrijven, overlegden we met politici, voerden we actie, deden we onderzoek naar de gevolgen van gentech en mobiliseerden we onze achterban.

Samenwerking

In het kader van onze wereldwijde organisatie werkt Greenpeace Nederland samen met Greenpeace-collega’s in andere landen over de hele wereld. Daarnaast zijn er in onze campagnes samenwerkingsverbanden met tal van organisaties. Voor de landbouwcampagne streden we in 2012 met Nederlandse boeren, tuinders en plantenveredelaars tegen patenten op gentechzaden. En met Bionext werkten we aan het bevorderen van de biologische aardappelteelt en betere regels om de biolandbouw gentechvrij te houden. Samen met Varkens in Nood lanceerden we de SuperWijzer, die later samen met Nudge, vakbondskoepel ITUC, Planetzer0, communicatiebureau KesselsKramer, het InnovatieNetwerk en vrijwilligers van Stichting laluz werd uitgebreid en omgedoopt tot QuestionMark.

Campagne uitgelicht: SuperWijzer/QuestionMark

De productie van vlees, zuivel en eieren heeft een flinke impact op het milieu. Zo wordt de Amazone gekapt om runderen te laten grazen. Maar het ene stukje vlees is het andere niet. In mei lanceerden Greenpeace en Varkens in Nood de SuperWijzer, een gratis app voor iPhone en Android. Met de app kunnen consumenten supermarktproducten scannen en in één oogopslag zien hoe de producten scoren op het gebied van milieu en dierenwelzijn. Het beoordelingssysteem van de SuperWijzer is gebaseerd op onderzoeken die zijn uitgevoerd door onderzoeksbureau CE Delft. Bij het beoordelen van de gevolgen voor het klimaat, biodiversiteitsverlies en milieuvervuiling is voor het maken van de app gebruikgemaakt van officiële statistieken en de laatste wetenschappelijke inzichten. De methode kijkt naar de gevolgen in de gehele productieketen (oftewel van zaadje tot karbonaadje). Zo is ook

Droomfonds!

In februari 2013 kregen we het Droomfonds van de Nationale Postcode Loterij toegekend om QuestionMark verder uit te bouwen: € 7,6 miljoen.

rekening gehouden met het ontginnen van regenwoud en andere natuur om plaats te maken voor de teelt van veevoer of het houden van runderen. Inmiddels is de app ondergebracht in een aparte, onafhankelijke stichting. Eind dit jaar is een nieuwe versie van de app gelanceerd met extra functies, een nieuwe vormgeving en een nieuwe naam: QuestionMark. Eind 2012 bevatte de database al 19.000 producten en hadden meer dan 50.000 consumenten de app gedownload. In de toekomst zal QuestionMark ook informatie bevatten over arbeidsomstandigheden, omdat ook de internationale vakbonden meewerken.

Internationaal: Roundup Ready-gewassen

Het commercieel toelaten van Roundup Ready-maïs en andere ‘herbicidenresistente’ gewassen in Europa is nog niet van de baan. Slecht nieuws, want de gentechmaïs van Monsanto is bestendig gemaakt tegen het onkruidbestrijdingsmiddel Roundup. Dit ‘handige’ middel, ook door Monsanto geproduceerd, doodt álle planten, behalve de gemanipuleerde gewassen. Doordat boeren altijd hetzelfde bestrijdingsmiddel gebruiken, raakt het onkruid ongevoelig ervoor en zijn de boeren genoodzaakt er nog meer van te gebruiken. Roundup wordt al veelvuldig op onze stoepen gespoten om ze onkruidvrij te krijgen, waardoor drinkwaterbedrijven en waterschappen in Nederland nu al veel moeite hebben het gif uit het water te zuiveren. Reden te meer om de Roundup Ready-maïs niet toe te laten, omdat het gepaard gaat met meer gifgebruik. Brussel leek in 2012 het toelatingsbeleid te versoepelen in plaats van strengere eisen te stellen. Gelukkig ging een fors deel van de Europese lidstaten daarmee niet akkoord.

Om het debat over de toelating van Roundup Ready-maïs in Europa te beïnvloeden, brachten we de negatieve milieueffecten van het gif in beeld. Boeren in Amerika en Argentinië hebben zeer slechte ervaringen met het middel, zo bleek uit de video ‘Growing doubt’, een korte documentaire die we lanceerden na veldonderzoeken in Noord- en Zuid-Amerika. Wetenschapper Charles Benbrook schreef het rapport ‘Roundup ready-gewassen in Europa; slecht nieuws voor boeren’. Eenmaal begonnen met Roundup Ready-gewassen komen boeren nauwelijks nog van Monsanto af, omdat geen enkel ander middel meer helpt. Bovendien zijn gentechvrije zaden niet meer op de gemonopoliseerde markt te krijgen. Intussen moeten de boeren meer en meer gif gebruiken, met grote gevolgen voor mens en milieu. De gedupeerde Amerikaanse en Argentijnse boeren toerden op uitnodiging van Greenpeace door Europa om hun ervaringen te delen met Europese boeren en politici. Over de toelating van Roundup Ready-maïs moet de Europese Commissie nog steeds beslissen.

Toekomst

In de maatschappij is momenteel volop debat over de toekomst van onze landbouw en voedselvoorziening. Grote en kleine initiatieven schieten als paddenstoelen uit de grond. Een snelgroeiend aantal ‘voedselondernemers’ als boeren, voedselproducenten, kleine winkels, restaurants en cateraars geven prioriteit aan kwaliteit en duurzaamheid. In 2013 gaat Greenpeace zich hard maken voor deze ‘groene helden’. Onder meer door ze een platform te bieden voor hun inspirerende verhalen en door ze in contact te brengen met de groeiende groep consumenten die hun buik vol hebben van de ontspoorde lopendebandlandbouw.