Levende oceanen

© GP/Pierre Gleizes

Greenpeace zet zich vanaf haar ontstaan in voor de bescherming van al het zeeleven. De schoonheid en rijkdom van de onderwaterwereld zijn indrukwekkend, maar de bedreigingen groot: overbevissing, verwoestende vismethoden, klimaatverandering en vervuiling... Sinds een aantal jaren richt Greenpeace zich daarom op het instellen van zeereservaten en duurzame visserij. Ook de bescherming van de walvis blijft onze aandacht houden. Voor al deze zaken is een lange adem nodig. Gelukkig boeken we in de tussentijd grote en kleine successen.

Wat wilde Greenpeace in 2012?

Hoe stoppen we overbevissing en maken we oceanen weer gezond? Om een stapje dichter bij deze langetermijndoelen te komen, richtten we ons in 2012 vooral op de supertrawlers die wereldwijd de zeeën leegvissen en wilden we het nut van het beschermen van wereldzeeën als zeereservaten duidelijk maken. We wilden met name:

•    duurzame visserij hoog op de politieke agenda krijgen;
•    het virtuele zeereservaat in Diergaarde Blijdorp openen en onder de aandacht brengen;
•    draagvlak creëren voor een duurzame hervorming van het Europese visserijbeleid.

Resultaten

Dutch super trawler Dirk Diederik 30 miles off the coast of Mauritania. Visible on deck is a floating device which was attached earlier in the day by Greenpeace activists onto the net cable with the  words "Stop the plunder". Greenpeace ship Arctic Sunrise visible in background.West African waters have been subject to overfishing for decades, the effects of which are being felt by local communities. 90% of the cost for fishing rights to huge trawlers that plunder West African waters is financed by EU tax money. The scientific community recognises that fishing capacity of many stocks must be reduced in order to ensure the long term sustainability of West Africa's marine resources. Greenpeace is campaigning in West Africa for the establishment of a sustainable, low impact fisheries policy that takes into account the needs and interests of small-scale fishermen and the local communities that depend on healthy oceans.Begin 2012 speelde Greenpeace Nederland een coördinerende rol in de internationale campagne om overbevissing door Europese supertrawlers – varende visfabrieken van soms wel 140 meter lang – aan de kaak te stellen. Met ons schip de Arctic Sunrise lieten we voor de kust van Senegal en Mauritanië zien hoe buitenlandse schepen enorme hoeveelheden overbeviste soorten vingen. Greenpeace trok met deze scheepstour en door het mobiliseren van lokale vissers zo veel aandacht, dat de nieuwe Senegalese president Macky Sall gealarmeerd de vergunningen van alle supertrawlers in Senegalese wateren introk. Met een mooi resultaat: de kleinschalige vissers komen weer met volle netten thuis.

Maar daarmee is de dreiging van de Europese visfabrieken nog niet voorbij. Nu de zeeën steeds leger raken, wijken de monsterschepen steeds vaker uit naar nog onontgonnen gebieden. Zo wilde de Nederlandse supertrawler Margiris in de zomer van 2012 naar Australië vertrekken om onder meer op horsmakreel te gaan vissen. Greenpeace voerde hier actie tegen, met als gevolg dat de Margiris geen visvergunning kreeg en al maanden werkeloos in de haven ligt. Met de op handen zijnde herziening van het Europese visserijbeleid kan de nijpende situatie ten goede keren. Greenpeace ijverde in 2012 bij Europese visserijministers om een stevig duurzaam standpunt in te nemen in de onderhandelingen over het nieuwe beleid. Handig was daarbij het in februari gepubliceerde Greenpeace-rapport dat onthulde hoe Europese belastingbetalers via subsidies bijdragen aan wereldwijde overbevissing.

In de slepende kwestie rond boomkorvisserij in de Natura 2000-gebieden de Voordelta en de Doggersbank heeft Greenpeace gedeeltelijk gelijk gekregen. In de natuurgebieden op zee, die beschermd zouden moeten zijn onder de Natura 2000-wetgeving, mocht de schadelijke boomkorvisserij doorgaan. Greenpeace stapte naar de Raad van State, die ons gelijk gaf wat betreft het gebied de Voordelta. Het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie had, in de drie jaar dat deze procedure loopt, de visserij moeten aanpakken in plaats van te gedogen. De Doggersbank is nog niet officieel door Europa erkend als Natura 2000-gebied, dus hier kreeg Greenpeace nul op het rekest.

Samen met Diergaarde Blijdorp ontwikkelde Greenpeace een virtueel zeereservaat dat in juni zijn deuren opende. Geholpen door een schenking van de stichting Han Bevan kunnen we met lichtspel, interactieve mogelijkheden en video’s de principes van zeebescherming laten zien. Dankzij deze permanente Greenpeace-expositie maken de miljoenen bezoekers van Diergaarde Blijdorp kennis met het nut en de noodzaak van zeereservaten, het middel bij uitstek om de zeeën weer gezond te krijgen.

Hoe hebben we onze resultaten behaald?

Om gezonde oceanen te realiseren, gingen we in gesprek met bedrijven, overlegden we met politici, voerden we actie en mobiliseerden we onze achterban. We deden onderzoek naar de overbevissing door de enorme Europese visserijvloot en onderzochten waaraan het Nederlandse subsidiegeld besteed wordt.

Samenwerking

In het kader van onze wereldwijde organisatie werkt Greenpeace Nederland samen met Greenpeace-collega’s in andere landen over de hele wereld. Daarnaast werken we in onze campagnes en andere activiteiten samen met tal van organisaties. Binnen onze oceanencampagne werkten we in 2012 samen met onder meer Stichting de Noordzee, het Wereld Natuur Fonds en Oceans2012.

Campagne uitgelicht: het Europese visserijbeleid

De Europese Commissie is bezig met de herziening van het Europese visserijbeleid, wat eens in de tien jaar gebeurt.

Het Europees Parlement stemde in februari 2013 met een grote meerderheid tégen overbevissing en vóór een aantal sterke maatregelen om de oceanen weer gezond te maken. Een belangrijk keerpunt in een Europees visserijbeleid dat er al decennia in faalt het zeeleven te beschermen. Helaas zijn we er daarmee nog niet. De visserijministers van de lidstaten, waaronder staatssecretaris Sharon Dijksma, kunnen nog aan dit besluit gaan morrelen.

2013 is het laatste jaar waarin nog aan de nieuwste versie gesleuteld kan worden. Alleen een vergaande hervorming van het Europese visserijbeleid, dat ooit bedacht is om de sector te verduurzamen en rap afnemende visbestanden te beschermen, kan de nijpende situatie in de oceanen verbeteren. Maar dit beleid heeft in elk opzicht gefaald, concludeert Greenpeace. De bevindingen in ons in september verschenen rapport ‘Slipping the Net – Overfishing in Italy’ zijn daarvan een schrijnende illustratie. Italië strijkt jaarlijks zo’n € 60 miljoen subsidie op om de visserijsector te verduurzamen. In plaats van de vloot te reduceren, heeft de Italiaanse overheid meer en grotere schepen aan de vloot toegevoegd, meer vergunningen verleend en de visquota vergroot. Met alle gevolgen van dien voor met name de sardine en de ansjovis in de Middellandse Zee. Europese belastingbetalers betalen zodoende mee aan de wereldwijde overbevissing. Het is dus de hoogste tijd voor hervormingen. Greenpeace ijverde in 2012 bij Europese visserijministers om een stevig duurzaam standpunt in te nemen in de onderhandelingen over het nieuwe beleid. Greenpeace wil een duurzaam Europees visserijbeleid, waarmee de zeeën en oceanen weer gezond worden en iedereen, nu en in de toekomst, een visje kan eten.

 

Campagne uitgelicht: Margiris en de overbevissing

In de zomer van 2012 bleek dat een van de Nederlandse supertrawlers, de 142 meter lange Margiris, nieuwe visgronden wilde gaan bevissen bij Australië. Nu er steeds minder te halen valt in de Stille Oceaan en de Europese en de West- Afrikaanse wateren, wilde het monsterschip een nieuw gebied aanboren. Een sterk staaltje van de export van de Europese overcapaciteit: te veel schepen voor te weinig vis. Greenpeace legde de Margiris uit protest een week vast in de haven van IJmuiden. Toen het schip uiteindelijk toch naar down under vertrok, voerde Greenpeace de druk flink op, waardoor het in Australië ‘warm’ onthaald werd. Milieuorganisaties, kleinschalige vissers en lokale politici verzetten zich tegen deze voor Australië ongekend grote visfabriek. In afwachting van de visvergunning was het door slechte publiciteit omgeven schip inmiddels omgedoopt tot Abel Tasman. Bovendien had het de Australische vlag aangenomen om in aanmerking te komen voor een visvergunning. Gealarmeerd door alle commotie had de Australische minister van Milieu, Tony Burke, een nieuwe wet door het parlement geloodst waardoor hij een vergunning voor de Margiris/Abel Tasman kon weigeren. Burke wil eerst uitgebreid onderzocht hebben wat de impact van vissen met dit schip zal zijn op de lokale zeenatuur. De vraag is nu of de Europese ministers het Europese visserijbeleid zo grondig hervormen dat de supertrawlers niet meer gesteund worden. De visserijministers blijven gevoelig voor de sterke lobby van de grootschalige industrievisserij.

Internationaal: African shiptour

Begin 2012 speelde Greenpeace Nederland een coördinerende rol in de internationale campagne om overbevissing door buitenlandse supertrawlers aan de kaak te stellen. Met de Arctic Sunrise lieten we voor de kust van Senegal en Mauritanië zien hoe buitenlandse, drijvende visfabrieken enorme hoeveelheden overbeviste soorten vingen, soms met bijvangst van haaien, schildpadden en dolfijnen. We mobiliseerden lokale, kleinschalige vissers in Senegal, die al jarenlang steeds minder vis vingen. Nu konden ze met eigen ogen zien waarom.

Greenpeace betrapte een Russisch schip dat met afgedekte naamplaten aan het vissen was in een gebied waar het niet mocht komen. We onthulden de identiteit van de piraat en meldden de overtreding bij de Senegalese autoriteiten. De nieuw gekozen Senegalese president Macky Sall gooide vervolgens alle buitenlandse supertrawlers uit de exclusieve economische zone. Na enkele maanden kwamen er euforische geluiden uit de Senegalese kustgemeenschappen: de netten van de kleinschalige vissers waren weer vol. De volgende stap voor Greenpeace is nu om president Sall te helpen een duurzame visserijbranche op te bouwen en een voorbeeldfunctie te laten zijn voor omringende landen. Daar gaat de schadelijke buitenlandse visserij immers gewoon door.

Toekomst

In 2012 zette Greenpeace het probleem van overcapaciteit en het gebruik van monstertrawlers goed op de kaart. Met mooie resultaten in Senegal en Australië. De hoofdprijs is natuurlijk een vergaande hervorming van het Europees visserijbeleid, die eind 2013 afgerond moet zijn. Alle Europese Greenpeace-organisaties werken samen om deze hervorming voor elkaar te krijgen. In 2013 is het erop of eronder: wordt het een hervorming of een herziening van het beleid? Er lijkt in de Europese politiek beweging te zijn, maar het is zeer de vraag of dit genoeg is. Greenpeace is van plan nogmaals groots in Brussel aan de bel te trekken om de staat van de wereldzeeën onder de aandacht te brengen en de Europese visserijministers tot een goede wetgeving te bewegen. Een sterk Europees visserijbeleid zou een mooie stap zijn om oceanen weer gezond te maken. Dat is uiteindelijk in het belang van iedereen.