Cookies helpen ons om jou beter over ons werk (en acties) te informeren. Wil je meer informatie?

Feiten over de Arctic 30

Bladzijde - 21 oktober, 2013
Op 18 september was het Greenpeace-schip Arctic Sunrise betrokken bij een vreedzaam protest bij het olieplatform Prirazlomnaya. Dit platform is van de Russische oliegigant Gazprom, naar verwachting het eerste bedrijf dat Noordpoololie zal aanboren. Een dag later enterde de Russische kustwacht ons schip; de bemanning werd onder schot gehouden. Daarna werd het schip naar de haven in Moermansk gesleept. De bemanning werd al die tijd zonder aanklacht op het schip vastgehouden.
Klik hieronder op de verschillende onderwerpen en lees onze reactie.

1. 'Piraterij'

De Russische openbaar aanklager heeft alle dertig opvarenden van de Arctic Sunrise aangeklaagd voor piraterij, een serieuze misdaad waarvoor veroordeelden tot wel vijftien jaar achter tralies kunnen verdwijnen. Meerdere Russische en internationale juridische experts hebben protest aangetekend tegen het predikaat piraterij voor het vreedzaam protest van Greenpeace.

Volgens het Russische wetboek van strafrecht kan piraterij alleen betrekking hebben op een schip, niet een olieplatform zoals de Prirazlomnaya. Ook is alleen sprake van piraterij als geweld of dreigementen worden gebruikt met als doel bezittingen in beslag te nemen, niet als het gaat om vreedzaam protest. Dit staat duidelijk in artikel 227.

Ook het internationaal recht typeert piraterij als gewelddadige handelingen tegen schepen of vliegtuigen, gepleegd voor privaat gewin, niet als vreedzaam protest tegen olieplatforms met als doel het milieu te beschermen. Zie artikel 101 van het VN-zeerechtverdrag. Dat de Russische autoriteiten naar piraterij verwijzen, is wellicht achteraf bedacht om de entering van ons schip buiten hun territoriale wateren goed te praten. Piraterij is namelijk een van de weinige redenen die zo’n reactie juridisch acceptabel maken.

Kumi Naidoo, de directeur van Greenpeace International, zei hierover: ‘Vreedzaam activisme is van groot belang aangezien wereldwijd overheden weigeren in actie te komen na waarschuwingen van wetenschappers over de gevolgen van klimaatverandering in het Noordpoolgebied en elders.

De aanklacht van piraterij tegen vreedzame actievoerders heeft geen enkele basis in het internationale recht. We laten ons niet intimideren of monddood maken door deze absurde aantijgingen en eisen de onmiddellijke vrijlating van onze actievoerders.

2. 'De actievoerders vormden een bedreiging voor het olieplatform en het milieu'

Zowel vertegenwoordigers van Gazprom als de Russische autoriteiten hebben gesuggereerd dat de Greenpeace-actievoerders met hun vreedzame protest een bedreiging vormden voor de veiligheid op het olieplatform en zelfs voor de Arctische natuur.

Onze actievoerders zijn uitgebreid getraind om dit soort protesten volledig veilig uit te voeren. Noch de twee klimmers, noch de rubberboten vormden ook maar op enig moment een bedreiging voor het olieplatform. Dat platform is bestand om grote brokken ijs te weerstaan en zelfs (als we Gazprom mogen geloven) een inslag van een torpedo. De actievoerders hadden niets anders bij zich dan spandoeken en touwen. De reactie daarop van de kustwacht: getrokken vuurwapens en messen.

3. 'De boten van Greenpeace "ramden" de Russische kustwacht'

In een recente reactie van de Russische autoriteiten staat dat ‘rechercheurs nu proberen vast te stellen welke mensen doelbewust de boten van de kustwacht hebben geramd om te voorkomen dat deze diens werk kan doen. Door deze acties brachten de verdachten de levens en gezondheid van de betrokken functionarissen in gevaar.

Greenpeace voert al veertig jaar op vreedzame wijze actie op zee. Ook deze recente actie voldeed aan onze strenge veiligheidsstandaarden. Videobeelden die zijn vrijgegeven door de Russische onderzoekscommissie zelf (bekijk ze hier) tonen dat de boten van Greenpeace op geen enkele wijze een bedreiging vormden voor de Russische kustwacht. Op een bepaald moment raakt een Greenpeace-boot met zeer lage snelheid de zijkant van een boot van de kustwacht, waarna de eerste direct een draai maakte van 180 graden. De bewering dat deze of andere onderdelen van de actie de veiligheid of de levens van de Russische kustwacht in gevaar brachten, is absurd. Greenpeace ziet deze bewering als een poging de aandacht af te leiden van de wereldwijde campagne om de Arctic 30 vrij te krijgen.

4. 'Verdovende middelen'

Een recent statement van de Russische onderzoekscommissie stelt dat ‘tijdens de inspectie van het schip [Arctic Sunrise] onderzoekers verdovende middelen (vermoedelijk papaverbollen en morfine) in beslag hebben genomen.

De suggestie dat er illegale drugs aanwezig waren op de Arctic Sunrise is van de gekke. Aan boord van het schip was een geschoolde arts met meer dan tien jaar ervaring in Russische ziekenhuizen. Bepaalde medicijnen worden in een kluis bewaard, waar alleen de kapitein en de scheepsarts toegang toe hebben. Het gaat hier om middelen die volgens het zeerecht verplicht aan boord aanwezig moeten zijn. We weten dat de Russische autoriteiten de kluis tijdens de inspectie van het schip hebben opengebroken. We nemen aan dat dit de ‘verdovende middelen’ zijn waarover de Russische veiligheidsdiensten reppen.

5. 'Duikers in het water'

Volgens berichten in de media hebben vertegenwoordigers van Gazprom beweerd dat er tijdens onze actie duikers onder water werkzaam waren bij het boorplatform. ‘Het kleinste ongeval had een catastrofe kunnen veroorzaken.’ Deze bewering is moeilijk serieus te nemen, aangezien vanaf het platform zelf door niet nader geïdentificeerde personen schoten zijn gelost. Als er werkelijk duikers aan het werk waren, zouden deze schoten een veel groter gevaar zijn geweest dan het vreedzame protest dat boven water plaatsvond. Ook waren er geen boten aanwezig die duikers gewoonlijk bijstaan, noch duikvlaggen. In deze video zie je hoe Russische agenten met vuurwapens in het water schieten.

6. 'De Arctic Sunrise bevond zich niet in internationale wateren'

‘De FSB [de Russische geheime dienst] weerspreekt de bewering van de milieugroep dat het schip in de internationale wateren was toen het in beslag werd genomen.’ [bron]

Op het moment dat de Arctic Sunrise werd geënterd, bevond de ijsbreker zich op een afstand van 3 zeemijl van het boorplatform, in internationale wateren. Geregistreerde coördinaten bevestigen dat het schip zich in de Russische Exclusieve Economische Zone (EEZ) bevond – niet de Russische territoriale wateren. Territoriale wateren reiken nooit verder dan 12 zeemijl (22,2 kilometer) uit de kust. De entering door de Russische kustwacht was daarmee illegaal.

In juridische termen staat de EEZ gelijk aan de internationale wateren. Buitenlandse schepen hebben het recht om daar te varen. Ze kunnen zonder toestemming de EEZ betreden en zich er vrij bewegen.

De precieze coördinaten van de Arctic Sunrise op het moment dat het schip werd geënterd waren 69 19.86'N 057 16.56'E. Deze coördinaten laten er geen twijfel over bestaan dat ons schip buiten de Russische territoriale wateren (34 zeemijl buiten de Russische kust) was. Deze coördinaten kregen we als melding binnen van het beveiligingssysteem van het schip. Hier zijn de coördinaten van het Automatic Identification System (AIS) van de Arctic Sunrise.

7. 'De safety pod van Greenpeace'

De Russische autoriteiten hebben ook gesuggereerd dat de actievoerders op het olieplatform afkwamen in iets dat op een bom leek.

Greenpeace zette tijdens de actie onder andere een zogenoemde safety pod in, een soort grote drijvende buis die onze actievoerders moet beschermen tegen onder andere waterkanonnen. Volgens Russische media heeft Gazprom gezegd dat onze onschuldige pod op een bom leek. En dat terwijl het gaat om een witte koker van 3 meter lang en 2 meter breed (ongeveer de afmetingen van een Mini Cooper). Dat we het ding aan boord hadden, was bovendien geen geheim. We maakten het bestaan van de pod wereldkundig met een prijsvraag, waarbij het publiek kon bepalen hoe hij er van buiten uit zou zien.

Geweldloosheid is voor ons heilig basisprincipe en is dat altijd geweest in de veertig jaar dat we bestaan. We voeren geweldloos actie om milieumisstanden aan de kaak te stellen. Ook tijdens de actie bij het boorplatform Prirazlomnaya gingen we vreedzaam te werk. We hebben nooit de veiligheid van de mensen op en om het platform op het spel gezet. Meer over onze safety pod lees je hier.

8. 'Illegaal wetenschappelijk onderzoek'

In sommige berichten verdenken de Russische autoriteiten Greenpeace ervan ongeautoriseerd marien onderzoek te doen in de buurt van het boorplatform Prirazlomnaya.

Er zijn regelmatig wetenschappers aan boord van Greenpeace-schepen voor onderzoek, onder andere naar het zeeleven, vervuiling en de gevolgen van klimaatverandering. Dat was echter dit keer niet het geval. Vorig jaar deden we wel onderzoek in het Noordpoolgebied, in de Chukchizee bij Alaska, met behulp van een kleine onderzeeër aan boord van de Esperanza. We vonden prachtige koralen in het gebied waar Shell van plan was naar olie te boren. Ook de Arctic Sunrise werd vorig jaar ingezet voor onderzoek, dit keer naar de smeltende Arctische poolkap. Het Noordpoolijs bereikte in 2012 een absoluut minimum, sinds de eerste satellietmetingen in 1979.

De meest recente expeditie van de Arctic Sunrise ging naar het Russische Noordpoolgebied om te protesteren tegen de voorgenomen olieboringen in deze kwetsbare regio. Er was geen sprake van wetenschappelijk onderzoek. En zelfs al hadden we zonder toestemming onderzoek gedaan, dan is dat zeker geen legitieme reden om een schip te enteren in de EEZ.

9. 'Hooliganisme'

De Russische Federatie heeft alle dertig opvarenden van de Arctic Sunrise ook aangeklaagd voor ‘hooliganisme’, een misdaad waar in Russische Federatie een straf tot wel zeven jaar cel op staat.

In het Russische wetboek van strafrecht is hooliganisme gedefinieerd als ‘een grove schending van de openbare orde die duidelijke minachting voor de maatschappij uitdrukt, met geweld tegen privé personen of onder dreiging van het gebruik ervan en de vernietiging of beschadiging van andermans eigendom.’

Op basis van deze definitie is de aanklacht ‘hooliganisme’ niet van toepassing op het vreedzame protest van Greenpeace bij het boorplatform van Gazprom. De actievoerders handelden volstrekt geweldloos, toonden geen minachting en gebruikten enkel vreedzame middelen tijdens hun poging om een spandoek aan het boorplatform te hangen.

Wil de beschuldiging ‘hooliganisme’ rechtsgeldig zijn, dan moet het vermeende strafbare feit op Russisch grondgebied hebben plaatsgevonden. De Arctic Sunrise was in de Exclusieve Economische Zone van Russische Federatie, maar nog steeds in internationale wateren en daarmee dus niet op Russisch grondgebied. Het internationaal recht stelt dat landen op basis van deze aanklacht niet het recht hebben om elkaars schepen of mensen in internationale wateren te arresteren.

10. 'Zeerechttribunaal en bankgarantie'

Het Internationaal Zeerechttribunaal (ITLOS) is een onafhankelijke gerechtelijke instantie dat erop toeziet dat landen, bedrijven en burgers zich houden aan het Zeerechtverdrag van de Verenigde Naties. Op 4 oktober 2013 startten de Nederlandse autoriteiten op grond van dit verdrag een arbitragezaak tegen de Russische Federatie om de Arctic Sunrise en haar voltallige bemanning vrij te krijgen. Twee weken later bracht Nederland de zaak voor het Tribunaal om via een voorlopige voorziening vrijlating te forceren.

De belangrijkste argumenten en opmerkingen van de Nederlandse staat zijn als volgt: - De detentie van het schip en haar bemanning is een voortdurende en ernstige schending van de rechten van Nederland als vlaggenstaat. - De correcte procedure, artikel 94 paragraaf 6 van het Verdrag, is niet gevolgd. Dit zou betekenen dat Russische Federatie Nederland had gevraagd om de acties van de Arctic Sunrise te onderzoeken en de nodige maatregelen te treffen in plaats van zelf in te grijpen. - De Russische Federatie heeft wisselende verklaringen afgegeven voor haar acties, zoals vermoedens van terrorisme, een risico voor het milieu, piraterij en gevaarlijke manoeuvres. - Het officiële Russische standpunt, dat de Arctic Sunrise werd aangehouden en meegenomen naar de haven voor een administratieve procedure tegen de kapitein omdat hij weigerde wettige bevelen op te volgen, is geen erkende grond voor het aanhouden van een schip varend onder buitenlandse vlag.

Het oordeel

Vrijdag 22 november oordeelde het Tribunaal dat dat zowel het Greenpeace-schip Arctic Sunrise als de Arctic 30 onmiddellijk vrijgelaten moeten worden. Voor de arbitragezaak tussen Nederland en de Russische Federatie over het illegaal enteren van de Arctic Sunrise is het onnodig om zowel het schip als de bemanning vast te houden. Zodra Nederland een bankgarantie van € 3,6 miljoen aan de Russische Federatie heeft gegeven, zijn ze vrij om te gaan. De Russische Federatie gaf aan de uitspraak van het tribunaal zorgvuldig te bestuderen en met een reactie te komen. Tot zover is dat nog niet gebeurd, ondanks dat de uitspraken van het Tribunaal bindend zijn. Eerder gaf de Russische Federatie aan het gezag van het Zeerechttribunaal en de rechters in deze zaak vooralsnog niet te erkennen. Het is echter niet aan de Russische Federatie om dit te bepalen, maar aan het Zeerechttribunaal. Die heeft na lang beraad geconcludeerd dat zij jurisdictie hebben om te oordelen in deze zaak. De Russische Federatie was niet formeel verplicht deel te nemen aan de hoorzittingen, maar is wel verplicht zich te houden aan de uitspraak.

De bankgarantie

Een bankgarantie is een verklaring of een belofte van een bank dat een crediteur zich aan zijn financiële afspraak houdt. Er wordt dus geen fysiek geld vanuit de Nederlandse overheid aan de Russische Federatie overgemaakt. Wanneer er een oordeel komt in de arbitragezaak, zal duidelijk worden of het geld daadwerkelijk betaald moet worden of niet. Het kan echter jaren duren voordat een uitspraak volgt. Greenpeace zorgt er hoe dan ook voor dat het de Nederlandse belastingbetaler geen cent zal kosten.

11. 'Borgtocht'

Alle 30 opvarenden van de Arctic Sunrise zijn inmiddels op borgtocht vrijgelaten. Per persoon is een borgsom van 2 miljoen roebels betaald. Dat is omgerekend € 45.000 euro. De Arctic 30 moeten in Sint-Petersburg verblijven tot het onderzoek naar de vermeende misdaden (piraterij en ‘hooliganisme’) is afgerond. Voor de 26 mensen met de niet-Russische nationaliteit is op dit moment een uitreisvisum bij de onderzoekscommissie aangevraagd. Als deze worden goedgekeurd, kunnen zij de Russische Federatie te verlaten en thuis het onderzoek afwachten. Zodra de rechtszitting begint en de Arctic 30 voor het Russische strafhof verschijnen, worden de borgsommen terugbetaald.