De zaak
Gentech soja in Argentinië: kaalkap, landbouwgif en onvruchtbare
akkers
De betrokkenen
Monsanto, Argentijnse overheid, grote boeren
De periode
1996 - nu
De locatie
Argentinië
Wat is er gebeurd?
Acht jaar teelt van genetisch gemanipuleerde soja heeft
Argentinië aan de rand van de afgrond gebracht. De ontbossing gaat
er sneller dan ooit, landbouwgronden worden in hoog tempo
onvruchtbaar en het gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen
neemt hand over hand toe. Bovendien kunnen kleine boeren niet meer
meedoen nu de sojateelt steeds grootschaliger wordt, met forse
werkeloosheid tot gevolg. Inmiddels wordt er zoveel soja geteeld in
Argentinië, dat er geen plek meer is voor andere gewassen en het
land nu voedsel invoertvoor de eigen bevolking.
Hoe het begint …
In 1996 beginnen Argentijnse boeren enthousiast met de
grootschalige teelt van genetisch gemanipuleerde soja, overtuigd
door de reclame van multinational Monsanto. De planten zijn
resistent gemaakt tegen het onkruidbestrijdingsmiddel Roundup, niet
geheel toevallig ook een product van Monsanto. De verkoop ervan in
Argentinië stijgt spectaculair.
Aanvankelijk lijkt de teelt van deze zogeheten Roundup Ready
soja alleen maar voordelen te hebben. Boeren kunnen eenvoudig het
onkruid op hun akkers doodspuiten, zonder vrees voor hun gewas.
Voorheen was dat een precaire zaak: te weinig spuiten en het
onkruid woekerde voort, te veel betekende dat ook de sojaplanten
het loodje legden. Ook wordt het dankzij de nieuwe soja makkelijker
om het land te bewerken: de akkers hoeven niet meer, zoals
voorheen, diep omgeploegd te worden om de wildgroei van onkruid
tegen te gaan. Nu zijn slechts ondiepe voren nodig om de sojabonen
in te planten, het onkruid wordt effectief bestreden met
Roundup.
En dan?
De voordelen veranderen al snel in nadelen. Door het gebruik van
de genetisch gemanipuleerde bonen kunnen boeren veel grotere
oppervlaktes land bewerken. Ook gronden die voorheen weinig
geschikt waren als landbouwgrond worden nu snel in gebruik genomen.
Sinds 1996 is 5,6 miljoen ha grond in bezit genomen voor de
sojateelt. Hiervan is 41% omgeploegde natuur. De ontbossing
verloopt nu in razend tempo in Argentinië: drie tot zes keer zo
snel als het gemiddelde wereldwijd. In zeven provincies gaat tussen
1998 en 2004 ruim 2,2 miljoen hectare bos verloren: alleen al in
2004 wordt er bos omgehakt ter grootte van de provincie
Friesland.
Vanzelfsprekend stijgen de hoeveelheden gebruikte Roundup
explosief. Maar dat middel alleen is niet meer genoeg: ook de
onkruiden op de akkers worden langzaamaan resistent tegen het
bestrijdingsmiddel. Boeren worden nu gedwongen om, net als vroeger,
naar andere bestrijdingsmiddelen te grijpen. Daarnaast zijn grote
hoeveelheden kunstmest nodig op de nieuwe gronden. Het gebruik
daarvan is tussen 1990 en 2003 gestegen van 0,3 miljoen ton naar
2,3 miljoen ton. Intussen blijft de bodemvruchtbaarheid dalen.
Failliet
Door het enorme beslag dat de sojateelt op Argentijnse grond
legt, worden veel andere voedselgewassen niet meer verbouwd. Lokale
gewassen als linzen, maïs en tomaten zijn verdwenen. Argentinië,
altijd een grote voedselexporteur, moet nu voedsel invoeren. Een
ander, schrijnend gevolg van de biotechnologie: normaal bewaren
boeren een deel van hun oogst als zaaigoed, maar met de
gepatenteerde GMO-gewassen mag dat niet. De laatste jaren gingen
vele kleine boeren failliet vanwege de hoge kosten van zaaigoed en
bestrijdingsmiddel. De helft van de Argentijnse bevolking leeft
momenteel onder het bestaansminimum, ondanks - of dankzij
gentechnologie.
Meer informatie
Acht jaar gentech soja in Argentinië.
Het Engelstalige rapport Rust, Resistance, Run Down Soils, and Rising Costs
- Problems Facing Soybean Producers in Argentina.
Terug naar overzichtspagina