Wat zit er in uw winkelwagentje?
In april 2005 toonde Greenpeace in China aan dat er partijen
illegale genetisch gemanipuleerde rijst in omloop waren. Het ging
om een rijst met de naam Bt63, die zo gemanipuleerd was dat hij
resistent was tegen insecten. De rijst bevat door de manipulatie
een eiwit dat allergische reacties kan veroorzaken bij muizen (1).
De rijst werd verkocht als zaaigoed, lag in de winkels en werd
later aangetroffen in babyvoeding.
In september 2006 dook de rijst ook in Europa op. Europese
autoriteiten beweerden lange tijd dat er geen goede tests waren om
de rijst op te sporen, maar Greenpeace vond onder andere in
Duitsland rijstvermicelli die de illegale gentechrijst bevatte (2).
De producten waren geïmporteerd door het Nederlands bedrijf
Heuschen & Schrouff, dat ook in Nederland producten uit de
winkels moest terughalen. De consument werd echter niet ingelicht
over reeds verkochte pakken rijstvermicelli.
Ook uit de Verenigde Staten bleek genetisch gemanipuleerde rijst
Europa binnen te komen. Deze werd in januari van dit jaar al
ontdekt in de Verenigde Staten zelf. Pas in augustus maakten
Amerikaanse autoriteiten de besmetting bekend. In onder andere
Zwitserland, Italië en Groot Brittannië vonden overheidslabs en
milieuorganisaties de besmette rijst. In september legde de
Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) in de haven van
Rotterdam een schip met Amerikaanse rijst aan de ketting. Ook deze
bleek besmet met genetisch gemanipuleerde rijst. Bij verschillende
bedrijven die rijst verpakken, werden eveneens besmette partijen
gevonden, die teruggehaald moesten worden - maar alleen de
onverkochte partijen: de winkelschappen werden niet leeggehaald en
opnieuw werd de consument niet ingelicht.
Ook de Amerikaanse gentechrijst is in Europa nooit goedgekeurd
voor consumptie, dus illegaal. De Verenigde Staten zelf
legaliseerde na het ontdekken van de grootschalige besmettingen in
binnen- en buitenland wel deze zogeheten LL601 rijst. Opmerkelijk,
want ontwikkelaar Bayer had aanvankelijk na drie jaar testen (1998
- 2001) besloten de rijst niet op de markt te brengen. Deze rijst
is zo gemanipuleerd dat hij bestand is tegen het
onkruidbestrijdingsmiddel Liberty van Bayer (LL = Liberty
Link).
In Frankrijk vonden controlerende instanties in oktober nog een
tweede variant van Amerikaanse genetisch gemanipuleerde rijst. Deze
rijst draagt de naam LL62, en lijkt op de al eerder aangetroffen
LL601 rijst. Voor LL62 rijst heeft producent Bayer in Europa een
aanvraag ingediend om hem op de markt te brengen. Tot dusverre is
nog geen goedkeuring verleend; een derde geval van illegale import
dus. In de VS en Canada was LL62 wel al goedgekeurd, maar Bayer had
ervan afgezien om hem op de markt te brengen; ook deze gentechrijst
is 'per abuis' in gewone rijst terechtgekomen. Onduidelijk is
hoe.
De EU eist dat Amerikaanse rijstladingen vergezeld gaan van
certificaten die garanderen dat ze gentechvrij zijn. De tests voor
die certificaten voeren de EU-landen zelf uit, en de Amerikaanse
exporteurs betalen daarvoor. Het gevolg is dan ook dat de import
van Amerikaanse rijst is ingestort. Thailand en Vietnam hebben hun
rijstproductie inmiddels gentechvrij verklaard en proberen zo hun
marktpositie te verbeteren. China krijgt van de EU vooralsnog de
vrije hand om zelf zijn rijst te testen en te zorgen dat de
exportrijst gentechvrij is.
Dat betekent echter niet dat er geen illegale gentechrijst meer
in Europa te koop zou zijn, zoals de nieuwe vondst van LL601 in
Silvo rijst in Nederland laat zien. Hieruit blijkt dat de VWA en
Silvo tekortgeschoten zijn: niet alleen weet de consument nog
steeds van niets, maar er staat ook nog steeds gentechrijst in de
winkel.
Deze reeks van besmettingsschandalen toont des te meer aan hoe
oncontroleerbaar genetische manipulatie is. Aan de rijst is met het
blote oog niets te zien en Europese consumenten hebben de
verschillende besmette soorten dan ook ongemerkt gegeten. De
besmettingen zijn ook onomkeerbaar. De USA Rice Federation, de
belangenvereniging van Amerikaanse rijstproducenten, die de
besmetting probeert terug te dringen, heeft publiekelijk gezegd dat
de besmetting zo omvangrijk is, dat Amerikaanse rijst
waarschijnlijk nooit meer gegarandeerd vrij zal zijn van genetisch
gemanipuleerde bestanddelen (3). Een waar schrikbeeld, waartegen
Europa zich alleen maar kan beschermen door voor eens en voor
altijd gentech af te zweren en streng te controleren op elke
binnenkomende rijstkorrel.
(1) Moreno-Fierros, L.et.al. (2000). Intranasal, rectal and
intraperitoneal immunization with protoxin Cry1Ac from Bacillus
thuringiensis induces compartmentalized serum, intestinal, vaginal
and pulmonary immune responses in Balb/c mice. Microbes Infect
2(8): 885-90
(2) Alle testen werden uitgevoerd door een erkend en
onafhankelijk laboratorium
http://www.greenpeace.org/international/press/reports/IllegalChinaGErice
(3) "Rice farmers biggest losers over altered rice, exec says",
Nancy Cole, Arkansas Democrat Gazette, 4 november 2006,
http://www.gmwatch.org/archive2.asp?arcid=7271