Koermanovo, Rusland. In 1957 vond in het nabijgelegen Majak een nucleaire ramp plaats. Nog steeds ondervinden de bewoners daarvan de gevolgen. Ramzis Fajzoellin (16) heeft hydrocefalus (een waterhoofd). 'Ik ga niet graag naar school want ik word uitgescholden. De meisjes gaan me uit de weg. Ik hoop dat ik geen kinderen krijg die er uitzien zoals ik.'
Bij een kernreactie komt heel veel warmte vrij die wordt omgezet
in stoom en vervolgens in elektriciteit. De kernreactie is een
kettingreactie die zichzelf in stand houdt. De reactor moet daarom
permanent onder strenge controle staan. Maar als het
controlesysteem faalt, zoals in Tsjernobyl, dan gaat het helemaal
mis. We spreken dan van een kernsmelting.
Radioactiviteit komt vrij
Bij een kernsmelting kan de temperatuur van de reactorkern
oplopen tot 2000 graden, waardoor de gloeiend hete massa van de
kernbrandstof door de bodem van de reactor heen kan smelten. Zo kan
de levensgevaarlijke radioactieve straling zich via de grond
verspreiden. Ook kan het reactorvat door de hitte exploderen. Dat
laatste gebeurde in Tsjernobyl. Door zo'n explosie komt er een
grote hoeveelheid radioactief materiaal in de lucht terecht.
Koelsysteem
Kerncentrales hebben een mechanisme dat de kernreactie snel
stopt als er ergens iets misgaat. Tenminste, dat is de bedoeling.
Maar de warmteproductie in de kern stopt niet zomaar. Na het
uitschakelen van de reactor moet de kern nog lange tijd (tientallen
uren) worden gekoeld om te voorkomen dat de temperatuur zo hoog
wordt dat de kern smelt. In de meeste kerncentrales gebeurt het
koelen door water langs de kern te pompen. Maar ook daar kan veel
fout gaan: het koelwatersysteem kan lek raken, de pompen kunnen
kapot gaan of de stroom kan uitvallen.
Fouten
En dat zijn alleen nog maar de technische problemen. Er kunnen
natuurlijk ook dingen mis gaan doordat mensen fouten maken tijdens
de bouw van de centrale of bij de bediening ervan. Waar gehakt
wordt, vallen spaanders... In de loop der jaren zijn er al met al
honderden grote en kleine ongelukken met kerncentrales gebeurd. Tsjernobyl
staat bij ons allemaal in het geheugen gegrift, maar deze ramp was
beslist niet de enige of de laatste. Hier is een greep uit de
andere ongelukken:
Harrisburg, Pennsylvania, 1979 - In de kerncentrale Three Mile
Island vindt een ernstige kernsmelting plaats. Het koelmechanisme
van de reactor faalt, waardoor de kernreactie op hol slaat. Het
reactorvat smelt en laat radioactieve gassen ontsnappen.
Tokaimura, Japan, 1999 - Bij een menselijke fout in een fabriek
voor kernbrandstof komt veel straling vrij. Twee medewerkers
overlijden daaraan, 117 anderen staan bloot aan gevaarlijke
straling.
Forsmark,
Zweden, 2006 - In de centrale van Forsmark vindt kortsluiting
plaats en de noodstroomvoorziening begeeft het, waardoor de
kernreactor niet meer goed kan worden gekoeld. Volgens experts is
dit een ernstig ongeluk. Het had gemakkelijk tot een kernsmelting
als Tjernobyl kunnen komen.
Majak, Rusland, de afgelopen 50 jaar - In 1957 vindt er een
explosie plaats in een vat met racioactief afval in de centrale van Majak. Meer dan 270.000 mensen
uit 217 dorpen staan bloot aan straling. Een jaar later wordt een
gebied van 1000 km2 alsnog geëvacueerd, maar voor veel mensen is
dat te laat. De centrale gaat ook daarna gewoon door met vervuilen.
Rondom de centrale heeft zich de afgelopen halve eeuw een nucleaire
vuilnisbelt gevormd en hebben omwonenden last van allerlei
stralingsziekten, zoals kanker en vergroeiingen. Hier vind je foto's en getuigenissen van mensen
in dit gebied.