Vorige pagina's:
BPA is een van de stoffen waarvan wereldwijd het meest wordt geproduceerd: 2.214.000 ton BPA in 2003 (1). Het grootste deel wordt gebruikt om polycarbonaat plastic en epoxyharsen te maken (2). Polycarbonaten zitten in cd’s, herbruikbare flessen (zoals waterkoelers en babyflessen), mobiele telefoons, veiligheidsglas, windschermen voor motors, medische hulpmiddelen en dakelementen.
Epoxyharsen worden toegepast als plastic coatings in voedselverpakking conservenblikken en in plakmiddelen, kunststofplaten, composiet onderdelen en beschermende coatings. Harsen op basis van Bisfenol-A worden ook gebruikt in gezondheidsmaterialen zoals vullingen en sealings in de tandheelkunde.
Verspreiding in het milieu
BPA is aangetroffen in water dat van een stortplaats in Duitsland lekte (3), in behandeld afvalwater en in drinkwater (4). BPA wordt in rivierwater afgebroken door bacteriën, maar de metabolieten (afbraakproducten) van BPA vertonen ook enige oestrogene werking (5). Onderzoek bevestigt dat oestrogene BPA-monomeren en/of verwante stoffen kunnen lekken uit tandvullingen of -prothesen (6) en uit gecoate blikjes (7).
Studies lijken ook te wijzen op grote verschillen tussen soorten, als het gaat om de afbraak en uitscheiding van BPA: langzaam bij ratten, maar sneller bij mensen (8). In de VS troffen de CDC’s (centra voor gezondheidsonderzoek) BPA aan in 95 % van de urinemonsters van mensen.
Effecten
BPA is een EU Categorie 3 stof, die giftig is voor de voortplanting. BPA bindt zich aan oestrogene receptoren in een serie menselijke cellijnen en is oestrogeen in dieren (9).
Een recente overzichtstudie naar onderzoeken van de effecten van lage doses BPA, concludeerde dat in 94 van de 115 publicaties belangrijke effecten zijn gevonden. In 31 dierstudies deden zich aanzienlijke effecten voor op niveaus die lagen onder de ‘veilige’ of referentiedosis in de VS van 50 µg/kg/dag BPA. Effecten zijn onder meer: veranderingen in de chemie en structuur van de hersenen, in gedrag, in het imuunsysteem, de werking van enzymen en in de mannelijke en het vrouwelijke reproductiesystemen. Ze werden geconstateerd bij verschillende dieren, zoals slakken, vissen, kikkers en zoogdieren (1).
Een onderzoek naar BPA in het bloed van zwangere vrouwen en in placentaweefsel en navelstrengbloed heeft aangetoond dat de blootstellingsniveaus aan BPA vergelijkbaar waren met niveaus, waarvan in dierstudies is verondersteld dat ze giftig zijn voor de voortplantingsorganen van mannelijke en vrouwelijke nakomelingen (10). Een epidemiologisch onderzoek onder Japanse vrouwen geeft aan dat BPA mogelijk in verband staat met aandoeningen aan de eierstokken bij vrouwen (11).
Een recent onderzoek van het ‘National Toxicology Program’,
dat onderdeel is van het Amerikaanse ‘Institute of Health’ laat zien op basis
van dierproeven dat blootstelling aan lage concentraties van PBA verandering teweeg
kunnen brengen in gedrag en in de hersenen, prostaat, mammary gland en de
leeftijd waarop vrouwen in de puberteit komen. (12)
Bestaande maatregelen
De bezorgdheid over hormoonverstorende stoffen is onomstreden, maar er is weinig gedaan om de blootstelling te verminderen of het gebruik van chemicaliën als BPA uit te faseren. De OSPAR Commissie heeft weliswaar erkend dat hormoonverstorende stoffen thuishoren op de lijst van prioritaire stoffen, maar ze zijn daar nog niet op gezet (13).
De Canadese overheid is in 2008 een proces gestart waarbij
de gevaren van BPA worden herzien. Dit zal waarschijnlijk leiden tot een restrictie
op de productie en het gebruik van BPA. Canada zou daarmee het eerste land ter
wereld zijn.
Alternatieven
Voor veel materialen en producten op basis van BPA bestaan waarschijnlijk alternatieven. Een recent onderzoek toont aan dat de BPA-concentraties in de urine van Japanse studenten in 1999 een stuk lager waren dan in 1992. De onderzoekers vermoeden dat dit verklaard kan worden uit veranderingen in de coating van blikjes in Japan (14).
Een aantal Amerikaanse winkelketsen waaronder Wall-mart
willen stoppen met de verkoop van babyflesjes die BPA bevatten. Babyflesje
zonder BPA zijn bijvoorbeeld de flesjes van het merk Bfree.
Noten
1) C Hughes FS, Saal vom 2005. April 13 online - Perspect Health Environ assessment. risk new a for need the shows bisphenol of effects low-dose concerning literature extensive An (2005).
2) Bisphenol A Global Industry Group: http://www.bisphenol-a.org/about/faq.html
3) Coors A, Jones PD, Giesy JP, Ratte HT (2003). Removal of Estrogenic Activity from Municipal Waste Landfill Leachate Assessed with a Bioassay Based on Reporter Gene Expression. Environ Sci Technol ;37(15) :3430-3434.
4) Kuch HM, Ballschmiter K (2001). Determination of Endocrine-Disrupting Phenolic Compounds and Estrogens in Surface and Drinking Water by HRGC-(NCI)-MS in the Picogram per Liter Range. Environ Sci Technol;35 (15):3201-3206.
5) Toshinari S, Nakagawa Y, Takano I, Yaguchi K, Yasuda K (2004). Environmental Fate of Bisphenol A and Its Biological Metabolites in River Water and Their Xeno-estrogenic Activity. Environ Sci Technol ;38(8):2389 -2396.
6) Pulgar R, Olea-Serrano MF, Novillo-Fertrell A, Rivas A, Pazos P, Pedraza V, Navajas J-M, Olea N (2000). Determination of Bisphenol-A and Related Aromatic Compounds Released from Bis-GMA-Based Composites and Sealants by High Performance Liquid Chromatography. Environ Health Perspect;108:21-27.
7) Brotons JA, Olea-Serrano MF, Villalobos M, Pedraza V, Olea N (1995). Xenoestrogens released from lacquer coatings in food cans. Environ Health Perspect;103:608-612.
8) Völkel W, Colnot T, Csanády GA, Filser JG, Dekant W (2002). Metabolism and Kinetics of Bisphenol A in Humans at Low Doses Following Oral Administration. Chem Res Toxicol; 15(10):1281-1287.
9) Dorey CN (2003). Chemical Legacy. Contamination of the Child. Greenpeace UK, ISBN 1-903907-06-3.
10) Schönfelder G, Wittfoht W, Hopp H, Talsness CE, Paul M, Chahoud I (2002). Parent Bisphenol A Accumulation in the Human Maternal-Fetal-Placental Unit. Environ Health Perspect:110:A703-A707.
11) National Toxicology Program. April 14th 2008. Draft NTP
brief on Bisphenol A. US National Institute of Health.
12)Takeuchi T, Tsutsumi O, Ikezuki Y, Takai Y, Taketani Y.
2004. Positive relationship between androgen and the endocrine disruptor,
bisphenol A, in normal women and women with ovarian dysfunction. Endocrin.
J.;51:165-169.
13) OSPAR list of Substances of Possible concern (Ref.
Number 2002-17), http://www.ospar.org
14) Matsumoto A, Kunugita N, Kitagawa K, Isse T, Oyama T,
Foureman GL, Morita M. Kawamoto T (2003). Bisphenol A Levels in Human Urine.
Environ Health Perspect;111:101-104.
