Alle bedreigingen zoals overbevissing, klimaatverandering, vervuiling, illegale jacht en onderwaterlawaai op zich brengen al onherstelbare schade toe. Maar de optelsom van alle bedreigingen samen brengt het zeeleven vaak de genadeslag toe. De walvis- het grootste zoogdier ter wereld- laat zien hoe desastreus de impact van alle bedreigingen samen is op het oceaanleven.
Illegale jacht
De hebzucht en overexploitatie door de wereldwijde walvisvaartindustrie heeft de ene na de andere walvispopulatie ernstig in problemen gebracht. Het is nog steeds onduidelijk of sommige walvissoorten kunnen overleven, zelfs na tientallen jaren (gedeeltelijke) bescherming.
De statistieken zijn overduidelijk: de blauwe vinvis bij Antarctica is gedecimeerd tot minder dan één procent van haar oorspronkelijke populatie, ondanks 40 jaar volledige bescherming. Sommige populaties herstellen zich langzaam anderen herstellen helemaal niet. Alleen de populatie Oost Pacifische grijze walvissen is waarschijnlijk hersteld tot haar oorspronkelijke grootte. De nauw verwante West Pacifische grijze walvis is daarentegen de meest bedreigde walvis in de wereld. Met nog slechts zo’n 100 overgebleven exemplaren staat deze walvis op de rand van uitsterven.
De walvisjacht is echter lang niet de enige bedreiging voor de walvis. De oceanen, of beter gezegd de menselijke invloed op de oceanen, is de afgelopen jaren dramatisch veranderd.
Bekende bedreigingen voor de walvis buiten de jacht zijn klimaatverandering, vervuiling, overbevissing, geluidsbelasting door sonar en aanvaringen door schepen.
Industriële visserij
Industriële visserij bedreigt het voedsel van de walvis. Ook raken jaarlijks honderdduizenden walvissen verstrikt in vissersgerei zoals netten en lijnen waardoor ze verdrinken. Als een zeezoogdier zoals de walvis vastzit in een net kan hij niet meer naar de oppervlakte om adem te halen en verdrinkt dus. Walvissen raken verstrikt in netten omdat ze nylon niet kunnen zien onder water.
Behalve de netten en lijnen die nog in gebruik zijn door de vissers, ligt de zee ook vol met afgedankte en verloren netten die nog jarenlang slachtoffers maken.
Klimaatverandering
Uitstoot van broeikasgassen zoals CO2, dat vrijkomt bij de verbranding van olie, kolen en gas, veroorzaakt opwarming van de atmosfeer en oceanen. Het gevolg van deze opwarming is dat zeestromingen en klimaatzones verschuiven. Een hogere temperatuur leidt tot veranderingen in de voedselketen en daarmee in het totale ecosysteem.
Voor walvissen en dolfijnen ontstaan door deze veranderingen grote problemen. Bijvoorbeeld doordat hun voedsel naar elders is verhuisd of doordat het ecosysteem zodanig verandert dat er onvoldoende voedsel over is. Zo spoelden in 1999 en 2000 veel uitgemergelde grijze walvissen aan op de kusten van Mexico, waarschijnlijk omdat door opwarming van het water er minder van hun belangrijkste voedsel (garnaaltjes) was.
Vervuiling
Chemische vervuiling werkt traag, maar is dodelijk. Walvissen eten vervuild voedsel en slaan veel van de giftige stoffen op in hun dikke vetlagen. Hierdoor hopen deze op tot hoge concentraties. Die verminderen de weerstand, verlagen de levensvatbaarheid van embryo’s, verstoren de hormoonhuishouding en veroorzaken kanker.
Het venijn van vervuiling is bovendien dat het de voortplanting beperkt, waardoor walvispopulaties minder goed kunnen herstellen van andere bedreigingen. Dat de vervuiling ernstig is, blijkt uit het feit dat een aangespoelde walvis in veel landen als chemisch afval behandeld wordt. Ook hebben de Japanse autoriteiten zwangere vrouwen afgeraden walvisvlees te eten, omdat het gezondheidsrisico te groot is.
Lawaai
Door toenemende menselijke activiteiten wordt de oceaan een zee van lawaai voor de gevoelige oren van walvissen en dolfijnen. Meermaals zijn dieren aangespoeld met bloedende oren, beschadigde hersenen en opgeblazen longen. Veroorzaakt door de sonarsystemen waarmee moderne marineschepen onderzeeërs opsporen. Die gebruiken daarvoor steeds meer kracht. Voor walvissen die in de buurt zijn, kunnen deze geluidssignalen dodelijk zijn. Op grotere afstand verstoort het de communicatie en oriëntatie.
Gevaarlijke geluidsoverlast komt ook van schepen en seismische tests. Potvissen bij de Canarische Eilanden zijn half doof (ze missen lage tonen) geworden door de snelle veerboten, die tussen de eilanden pendelen. Ook worden steeds meer walvissen door de scheepvaart aangevaren wat niet zelden tot de dood van de walvis leidt.
Zeereservaten!
De verwachting was dat het herstel van walvissen voorspoedig kan lopen wanneer de commerciële jacht wordt gestopt. Maar deze verwachting was gebaseerd op de aanname dat de oceaan een veilige plek voor walvissen is. Helaas is dit beeld de afgelopen decennia door alle bovengenoemde bedreigingen veranderd.
Daarom is het belangrijk dat er naast het stoppen van alle vormen van commerciële jacht ook zeereservaten worden ingesteld. Gebieden in zee waar de natuur niet gestoord wordt door menselijke invloeden en ook walvissen gevrijwaard worden van alle bedreigingen waaraan ze blootstaan.
Meer weten over
zeereservaten?
