Een groep potvissen (Physeter macrocephalus) bij de Azoren in de Atlantische Oceaan.
Illegale jacht
De hebzucht en overexploitatie door de wereldwijde
walvisvaartindustrie heeft de ene na de andere walvispopulatie
ernstig in problemen gebracht. Het is nog steeds onduidelijk of
sommige walvissoorten kunnen overleven, zelfs na tientallen jaren
(gedeeltelijke) bescherming.
De statistieken zijn overduidelijk: de blauwe vinvis bij
Antarctica is gedecimeerd tot minder dan één procent van haar
oorspronkelijke populatie, ondanks 40 jaar volledige bescherming.
Sommige populaties herstellen zich langzaam anderen herstellen
helemaal niet. Alleen de populatie Oost Pacifische grijze walvissen
is waarschijnlijk hersteld tot haar oorspronkelijke grootte. De
nauw verwante West Pacifische grijze walvis is daarentegen de meest
bedreigde walvis in de wereld. Met nog slechts zo'n 100
overgebleven exemplaren staat deze walvis op de rand van
uitsterven.
De walvisjacht is echter lang niet de enige bedreiging voor de
walvis. De oceanen, of beter gezegd de menselijke invloed op de
oceanen, is de afgelopen jaren dramatisch veranderd.
Bekende bedreigingen voor de walvis buiten de jacht zijn
klimaatverandering, vervuiling, overbevissing, geluidsbelasting
door sonar en aanvaringen door schepen.
Industriële visserij
Industriële visserij bedreigt het voedsel van de walvis. Ook
raken jaarlijks honderdduizenden walvissen verstrikt in
vissersgerei zoals netten en lijnen waardoor ze verdrinken. Als een
zeezoogdier zoals de walvis vastzit in een net kan hij niet meer
naar de oppervlakte om adem te halen en verdrinkt dus. Walvissen
raken verstrikt in netten omdat ze nylon niet kunnen zien onder
water.
Behalve de netten en lijnen die nog in gebruik zijn door de
vissers, ligt de zee ook vol met afgedankte en verloren netten die
nog jarenlang slachtoffers maken.
Klimaatverandering
Uitstoot van broeikasgassen zoals CO2, dat vrijkomt bij de
verbranding van olie, kolen en gas, veroorzaakt opwarming van de
atmosfeer en oceanen. Het gevolg van deze opwarming is dat
zeestromingen en klimaatzones verschuiven. Een hogere temperatuur
leidt tot veranderingen in de voedselketen en daarmee in het totale
ecosysteem.
Voor walvissen en dolfijnen ontstaan door deze veranderingen
grote problemen. Bijvoorbeeld doordat hun voedsel naar elders is
verhuisd of doordat het ecosysteem zodanig verandert dat er
onvoldoende voedsel over is. Zo spoelden in 1999 en 2000 veel
uitgemergelde grijze walvissen aan op de kusten van Mexico,
waarschijnlijk omdat door opwarming van het water er minder van hun
belangrijkste voedsel (garnaaltjes) was.
Vervuiling
Chemische vervuiling werkt traag, maar is dodelijk. Walvissen
eten vervuild voedsel en slaan veel van de giftige stoffen op in
hun dikke vetlagen. Hierdoor hopen deze op tot hoge concentraties.
Die verminderen de weerstand, verlagen de levensvatbaarheid van
embryo's, verstoren de hormoonhuishouding en veroorzaken
kanker.
Het venijn van vervuiling is bovendien dat het de voortplanting
beperkt, waardoor walvispopulaties minder goed kunnen herstellen
van andere bedreigingen. Dat de vervuiling ernstig is, blijkt uit
het feit dat een aangespoelde walvis in veel landen als chemisch
afval behandeld wordt. Ook hebben de Japanse autoriteiten zwangere
vrouwen afgeraden walvisvlees te eten, omdat het gezondheidsrisico
te groot is.
Lawaai
Door toenemende menselijke activiteiten wordt de oceaan een zee
van lawaai voor de gevoelige oren van walvissen en dolfijnen.
Meermaals zijn dieren aangespoeld met bloedende oren, beschadigde
hersenen en opgeblazen longen. Veroorzaakt door de sonarsystemen
waarmee moderne marineschepen onderzeeërs opsporen. Die gebruiken
daarvoor steeds meer kracht. Voor walvissen die in de buurt zijn,
kunnen deze geluidssignalen dodelijk zijn. Op grotere afstand
verstoort het de communicatie en oriëntatie.
Gevaarlijke geluidsoverlast komt ook van schepen en seismische
tests. Potvissen bij de Canarische Eilanden zijn half doof (ze
missen lage tonen) geworden door de snelle veerboten, die tussen de
eilanden pendelen. Ook worden steeds meer walvissen door de
scheepvaart aangevaren wat niet zelden tot de dood van de walvis
leidt.
Zeereservaten!
De verwachting was dat het herstel van walvissen voorspoedig kan
lopen wanneer de commerciële jacht wordt gestopt. Maar deze
verwachting was gebaseerd op de aanname dat de oceaan een veilige
plek voor walvissen is. Helaas is dit beeld de afgelopen decennia
door alle bovengenoemde bedreigingen veranderd.
Daarom is het belangrijk dat er naast het stoppen van alle
vormen van commerciële jacht ook zeereservaten worden ingesteld.
Gebieden in zee waar de natuur niet gestoord wordt door menselijke
invloeden en ook walvissen gevrijwaard worden van alle bedreigingen
waaraan ze blootstaan.
Meer weten over zeereservaten?
