In zeereservaten wordt de onderwaternatuur echt met rust gelaten. Hier mogen dus geen schadelijke activiteiten zoals zand- en grindwinning en visserij plaatsvinden. Zo krijgt de zeenatuur de kans om te herstellen van overbevissing, bijvangsten en vernietiging van leefgebieden op de zeebodem.
Het rijke zeeleven en het gehele ecosysteem krijgen de kans zich hier te ontwikkelen en daardoor kunnen ze zich ook beter aanpassen aan klimaatverandering.
Actie met natuurstenen in het Kattegat
Greenpeace bakent twee bijzondere natuurgebieden in het Kattegat (het zeegebied tussen Zweden en Denemarken) af met natuurstenen om zo verdere aantasting van het gebied te voorkomen. De gebieden Fladen en Lilla Middelgrund liggen allebei in het Zweedse deel van het Kattegat.
Deze gebieden zijn op papier al in 2003 door de Zweedse overheid beschermd. In de praktijk is er echter van bescherming geen sprake. Schadelijke activiteiten zoals visserij met destructieve bodemsleepnetten gaan in het gebied gewoon door.
Greenpeace heeft daarom de overheid aangespoord om het gebied écht te gaan beschermen. Wanneer 40% van de zeeën en oceanen worden beschermd door middel van zeereservaten (gebieden waar alle verstorende activiteiten verboden zijn) wordt het hele zeemilieu daar beter van. In de overblijvende gebieden kan er op een duurzame manier gevist worden.
Stenen beschermen de zeebodem
Omdat bescherming niet langer kan wachten, heeft Greenpeace bovendien een Milieu Effect Rapportage laten opstellen. Hierin kwam naar voren dat het plaatsen van stenen op de zeebodem geen schadelijke gevolgen heeft voor het onderwatermilieu. Sterker nog, de stenen zouden zelfs een goed hulpmiddel zijn om de gebieden te beschermen tegen verdere aantasting! Het aanvragen van een vergunning voor deze activiteit was daarom volgens de Zweedse overheid zelfs niet eens nodig.
Ook heeft Greenpeace de gebieden dit voorjaar met de Rainbow Warrior bezocht om in kaart te brengen hoe kwetsbaar de gebieden, vol organismen als anemonen en dodemansduim, in werkelijkheid zijn.
Om te voorkomen dat gebruikers van deze gebieden door onze acties verrast zouden worden, zijn er ook intensieve gesprekken gevoerd met politici, vissers en andere belanghebbenden. De uitkomsten van deze gespreken waren soms verrassend!
Viking Bengtsson, van de Zweedse commerciële visserij federatie, gaf tijdens zo’n bijeenkomst aan dat de vissers van de regio Halland willen dat de zandbanken buiten de kust goed beschermd worden. Hij vertelt dat ze in Greenpeace een bondgenoot hebben gevonden, maar geeft meteen aan dat hij vindt dat Greenpeace niet ver genoeg gaat. Behalve Fladen en Lila Middelgrund zouden ook gebieden als Stora Middelgrund en Röde Bank beschermd moeten worden. Het plaatsen van stenen ziet hij als een middel om de schuilplaatsen voor de vissen te verbeteren. De visserij federatie heeft geprobeerd de wens voor een betere bescherming van de zee onder de aandacht van de overheid te brengen, maar is daar niet in geslaagd. Dat Greenpeace nu hetzelfde probeert te doen ziet hij als 'een geschenk uit de hemel'.
Overheden moeten zelf zeegebieden beschermen
Ondanks dat er in andere landen ook gebruik gemaakt wordt van stenen om zeegebieden te herstellen of te beschermen, is het natuurlijk bizar dat Greenpeace het op deze manier moet doen. Het zou beter zijn wanneer de overheden zelf hun wetgeving aan zouden passen zodat de natuur in zee écht beschermd zou kunnen worden.
Daarnaast kunnen schepen met behulp van bijvoorbeeld monitoringssystemen makkelijk in de gaten worden gehouden. Bovendien kunnen dan veel grotere gebieden beter en effectiever beschermd worden. Zolang de overheid niet zelf stappen onderneemt, en zich sterk maakt om binnen Europa een beter visserijbeleid te realiseren - waarin zeereservaten centraal staan - is Greenpeace echter genoodzaakt om zelf de kwetsbare zeenatuur te beschermen.
Greenpeace heeft voor het plaatsen van de stenen de coördinaten doorgegeven om het risico voor vissers die in het gebied actief zijn tot het minimum te beperken. Op deze manier kunnen de stenen worden omzeild. Bovendien komen er van nature ook dergelijke stenen in het gebied voor, dus vissers zijn gewend om met deze stenen om te gaan (en kunnen de gebieden natuurlijk ook vermijden).
Wat doet Denemarken met vergelijkbare stenen?
Het Blue Reef Project voor het herstel van rif habitats in het Kattegat (Denemarken) maakt onderdeel uit van het LIFE-Nature programma om de flora en fauna in beschermde natuurgebieden die zijn aangewezen onder Natura 2000 te herstellen.
Riffen bestaand uit keien in ondiepe wateren hebben een hoge diversiteit en komen niet veel voor in Europa. In Denemarken zijn deze gebieden intensief geëxploiteerd: de stenen zijn gebruikt voor constructiedoeleinden in havens, zeeweringen, etc. Daardoor zijn er nog maar weinig over.
Dit project is een initiatief van Deense overheid, beslaat een periode van augustus 2006 tot april 2012. totaal budget 4,8 miljoen euro waarvan 2,3 miljoen van Europese Commissie. Stenen vergelijkbaar met die van onze actie worden hiervoor gebruikt.
Wat heeft Spanje gedaan om zeegebieden te beschermen?
Alicante (Zuidoost Spanje)heeft tussen 1992 en 1995 gebruik van kunstmatige rifblokken. Hierdoor werden zeegrasvelden beschermd en het project leidde tot toename van vissen in het gebied.
Golf van Cadiz (Zuid Spanje): Plaatsen van kunstmatig rif door de overheid op paden waar illegale visserij plaatsvond om daarmee kwetsbare gebieden te beschermen. Binnen 6 maanden waren illegale trawl-activiteiten verdwenen.
